การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาคู่มือศึกษาธรรมชาติและประเมินผลการใช้ คู่มือที่สร้างขึ้น ขั้นตอนของการทำวิจัยคือ การสร้างคู่มือซึ่งครอบคลุมเนื้อหาเกี่ยวกับ ระบบนิเวศ คุณค่าด้านการใช้ประโยชน์ ความรู้เกี่ยวกับการอนุรักษ์ และกำหนดให้มีกิจกรรม การเรียนรู้แบบศึกษาด้วยตนเองและโดยกลุ่ม หลังจากนั้นได้นำไปพัฒนาโดยให้ผู้ทรงคุณวุฒิ ตรวจแก้ไขครั้งที่ 1 ก่อนนำไปทดลองใช้กับนักเรียน 1 กลุ่ม 5 คน แล้วจึงนำกลับไปให้ ผู้ทรงคุณวุฒิตรวจแก้ไขอีกครั้งหนึ่ง จากนั้นนำคู่มือที่ผ่านการตรวจแก้ไขไปทดลองใช้จริง เพื่อประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและพฤติกรรมการเรียนรู้ของนักเรียน กลุ่มตัวอย่างเป็น นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นที่มาเข้าค่ายศึกษาธรรมชาติที่บ้านแสลงพันธ์จำนวน 80 คน กำหนดให้นักเรียนเดินศึกษาธรรมชาติเป็นกลุ่ม กลุ่มละ 8 คน รูปแบบในการทดลองเป็นแบบ กลุ่มเดียวไม่มีกลุ่มควบคุม (Pretest - posttest design) วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ t-test และ One-way ANOVA ผลการวิจัยปรากฎว่ากลุ่มตัวอย่างที่ใช้คู่มือมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ 0.05 ในการเรียนรู้แบบกลุ่ม กลุ่มตัวอย่างจะมีพฤติกรรมการเรียนรู้โดยการอ่าน คู่มือมากที่สุด รองลงมาคือการใช้อุปกรณ์ร่วมกัน การวิเคราะห์ สรุปผล และกิจกรรมอื่นๆ ที่กำหนดขึ้น ส่วนการเรียนรู้ด้วยตนเองนั้นกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่จะอ่านคู่มือ สังเกตพื้นที่ ศึกษาตามประเด็นที่กำหนดในคู่มือ ผู้เรียนส่วนใหญ่เห็นว่าเนื้อหาในคู่มือน่าสนใจ ควรเพิ่มเติม เนื้อหาในบางจุดศึกษา ส่วนใหญ่ชอบภาพประกอบและตัวคู่มือ โดยสรุปคู่มือศึกษาธรรมชาติที่ สร้างขึ้นฉบับนี้ จึงมีความเหมาะสมที่จะนำไปใช้ประกอบการศึกษาธรรมชาติสำหรับนักเรียน ชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นในพื้นที่หมู่บ้านแสลงพันธ์ได้เป็นอย่างดี