การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการแพร่กระจายของโลหะหนักแคดเมียมและสังกะสี ในดินจากกิจกรรมเหมืองแร่สังกะสี โดยการวิเคราะห์ปริมาณการปนเปื้อนในดิน 3 บริเวณ คือ พื้นที่ ลุ่มน้ำตอนบน พื้นที่ลุ่มน้ำตอนล่าง ซึ่งอยู่ในลุ่มน้ำเดียวกับเหมืองแร่ และพื้นที่ข้างเคียงนอกอิทธิพล ลุ่มน้ำ ทำการเปรียบเทียบปริมาณการปนเปื้อนทางสถิติระหว่างพื้นที่ภายในลุ่มน้ำ และเปรียบเทียบ กับพื้นที่นอกลุ่มน้ำโดยใช้สถิติชนิด T-test และเปรียบเทียบกับปริมาณค่าโลหะหนักมาตรฐานในดิน ที่ยอมให้มีได้สูงสุดในดินเพื่อการเกษตรของสหภาพยุโรป นอกจากนี้ยังวิเคราะห์ความสัมพันธ์ ระหว่างคุณสมบัติของดินบางประการกับปริมาณโลหะหนักรูปที่พืชสามารถดึงดูดได้ เนื่องจาก คุณสมบัติของดินบางประการมีอิทธิพลต่อปริมาณโลหะหนักรูปที่พืชสามารถดูดดึงได้ ตลอดจนศึกษา ลักษณะภูมิประเทศและสภาพสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้อง คือ ความลาดเทของพื้นที่ การระบายน้ำ และ ลักษณะการใช้ประโยชน์ที่ดิน เพื่อใช้ประกอบการเสนอแนวทางการจัดการมลพิษ ผลการศึกษาพบว่า ปริมาณการปนเปื้อนของโลหะหนักแคดเมียมและสังกะสีทั้งหมดในดินของพื้นที่ ลุ่มน้ำตอนล่างมีค่าเฉลี่ยสูงกว่าพื้นที่ลุ่มน้ำตอนบนและพื้นที่ข้างเคียง คือ พื้นที่ลุ่มน้ำตอนล่างมีค่า แคดเมียมและสังกะสีเฉลี่ยเท่ากับ 50.84 ppm และ 1,908.81 ppm ตามลำดับ พื้นที่ลุ่มน้ำตอนบน มีแคดเมียมและสังกะสีเฉลี่ยเท่ากับ 0.93 ppm และ 37.94 ppm ตามลำดับ และพื้นที่ข้างเคียงมี ปริมารแคดเมียมและสังกะสีเฉลี่ยเท่ากับ 1.09 ppm และ 42.14 ppm ตามลำดับ และเมื่อทำการ เปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างพื้นที่พบว่า พื้นที่ลุ่มน้ำตอนล่างมีปริมาณแคดเมียมและสังกะสี ทั้งหมดแตกต่างจากพื้นที่ทั้งสองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีค่าเฉลี่ยของปริมาณ โลหะหนักสูงกว่า เมื่อเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานของปริมาณโลหะหนักทั้งหมดในดินที่ยอมให้มี ได้สูงสุดในดินเพื่อการเกษตรพบว่า ทั้งสามพื้นที่มีค่าเฉลี่ยปริมาณแคดเมียมและสังกะสีมีความ แตกต่างจากค่ามาตรฐานที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยพื้นที่ลุ่มน้ำตอนล่างมีค่า เฉลี่ยสูงกว่าค่ามาตรฐาน ส่วนพื้นที่ลุ่มน้ำตอนบนและพื้นที่ข้างเคียงมีค่าเฉลี่ยต่ำกว่าเกณฑ์ มาตรฐานที่ยอมให้มีได้สูงสุดในดิน สามารถสรุปได้ว่ากิจกรรมเหมืองแร่สังกะสีสามารถก่อให้ เกิดการแพร่กระจายแคดเมียมและสังกะสีสู่พื้นที่ลุ่มน้ำตอนล่างได้สูงโดยมีน้ำเป็นสื่อที่สำคัญ ส่วนผลการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างคุณสมบัติของดินบางประการที่มีผลต่อการเปลี่ยนรูป ของโลหะหนักได้แก่ ความเป็นกรดเป็นด่าง เนื้อดิน ความชื้นในดิน อินทรียวัตถุ และความสามารถ ในการแลกเปลี่ยนประจุบวก กับปริมาณแคดเมียมและสังกะสีรูปที่พืชสามารถดึงดูดได้ โดยพื้นที่ ลุ่มน้ำตอนล่างซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการปนเปื้อนแคดเมียมและสังกะสีสูง มีปัจจัยคุณสมบัติของดิน ด้านความเป็นกรดเป็นด่างมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับปริมาณสังกะสี และความชื้นในดินมีความ สัมพันธ์เชิงลบกับปริมาณแคดเมียมรูปที่พืชดึงดูดได้ โดยมีค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เท่ากับ 0.500 และ -0.390 ตามลำดับ (p < 0.05) จากผลการศึกษาในครั้งนี้ได้เสนอแนวทางการจัดการมลพิษทางดินไว้ 2 ด้าน คือ 1) ด้านการ จัดการพื้นที่และน้ำจากกิจกรรมเหมืองแร่ ควรมีการสร้างหลังคาหรือใช้วัสดุปกคลุมบริเวณลาน กองแร่ กองขี้แร่หรือกั้นรั้วรอบๆ พื้นที่ดังกล่าวเพื่อป้องกันการชะล้างโดยน้ำฝน และ 2) ด้านการลด มลพิษในดินที่ได้รับผลกระทบ โดยการปรับความเป็นกรดเป็นด่างให้สูงขึ้นในพื้นที่ที่ไม่ได้ทำการ เกษตร ส่วนพื้นที่ทำการเกษตรควรเพิ่มปริมาณอินทรียวัตถุเพื่อลดการละลายได้ของโลหะหนัก หรือหลีกเลี่ยงการปลูกพืชประเภทหัวและใบ หรือพืชสำหรับบริโภค