วิทยานิพนธ์ฉบับนี้นำเสนอระบบหน่วยคำในภาษาเขมรถิ่นไทย ซึ่งเป็นภาษาหนึ่งที่มี ผู้พูดเป็นจำนวนมากในอาณาบริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย การศึกษาครั้งนี้ มีจุดประสงค์เพื่อวิเคราะห์และนำเสนอเงื่อนไขทางเสียงและทางไวยากรณ์ที่มีอิทธิพลต่อ รูปแบบของหน่วยเสียง โดยนำเสนอในเรื่องของหน่วยทางภาษาที่คาบกึ่งระหว่างหน่วยเสียง กับหน่วยคำ (Morphophoneme) อีกทั้งเพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบทาง เสียง ไวยากรณ์ และความหมายที่ประกอบเป็นหน่วยคำ โดยนำเสนอผลการศึกษาในรายละเอียด ของหน่วยวิภัติปัจจัย (Affixes) หน่วยคำเสริมซ้ำ (Reduplication) และหน่วยของกลุ่มเสียง สร้างความหมาย (Sound Symbolism) วิธีการวิเคราะห์ข้อมูลในครั้งนี้ เป็นการประสานทฤษฎี ทางภาษาศาสตร์สามทฤษฎี คือ ทฤษฎีไวยากรณ์โครงสร้าง (Structural Grammar) แทกมีมิค (Tagmemics) และสรศาสตร์เพิ่มพูน (Generative Phonology) กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในงานวิจัย ในครั้งนี้เป็นผู้พูดภาษาเขมรที่มีถิ่นกำเนิดในอำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์ ผลการศึกษาพบว่ามีการเปลี่ยนแปลงของเสียงในระดับหน่วยคำ กล่าวคือมีการกร่อนและ การกลายเป็นเสียงโฆษะและเสียงอโฆษะในตำแหน่งต่างๆ ของคำ ซึ่งมีผลมาจากการลดรูปของ พยางค์ในหน่วยคำนั้นๆ นอกจากนี้การวิจัยยังพบว่าองค์ประกอบทางเสียง ไวยากรณ์ และความ หมายของคำ มีความสัมพันธ์กันทั้งในหน่วยวิภัติปัจจัย หน่วยคำเสริมซ้ำ และหน่วยของกลุ่มเสียง สร้างความหมาย โดยเสียงกลุ่มหนึ่งๆ จะมีหน้าที่ทางไวยากรณ์และทางความหมายที่แตกต่างกันไป กล่าวคือวิภัติปัจจัยแต่ละรูปจะมีหน้าที่ทางไวยากรณ์และทางความหมายที่แตกต่างกันไป กล่าวคือ วิภัติปัจจัยแต่ละรูปจะมีหน้าที่ทางไวยากรณ์และทางความหมายที่แตกต่างกัน ส่วนในหน่วยคำ เสริมซ้ำนั้น ได้พบว่าคำธรรมดาทั่วไป (Plain Word) และคำเสริมสร้อย (Expressive Word) สามารถปรากฎในรูปหน่วยคำเสริมซ้ำประเภทต่างๆ เพื่อสื่อความหมายเฉพาะบางอย่าง ของคำนั้นๆ นอกจากนี้การวิจัยยังพบว่ากลุ่มเสียงท้ายคำซึ่งประกอบด้วยเสียงสระและเสียง พยัญชนะท้ายของคำ สามารถบอกความหมายเฉพาะของกลุ่มคำนั้นๆ ได้ด้วย