การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการย้ายถิ่นของหนุ่มสาว ในชนบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นการวิจัยเชิงปริมาณและเสริมด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการวิจัยเชิงปริมาณได้ใช้รูปแบบการศึกษาปัจจัยหลายระดับและการศึกษาแบบต่อเนื่อง กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาเป็นหญิงและชายวัย 15-29 ปี ในครัวเรือนตัวอย่างที่ถูกสำรวจ โดยสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ในโครงการวิจัย "การย้ายถิ่นภายใน ประเทศไทย" ปี พ.ศ.2535 และถูกติดตามสำรวจในโครงการวิจัย "การติดตามผู้ย้ายถิ่นใน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ" ปี พ.ศ.2537 ผลจากการศึกษาพบว่า ปัจจัยที่มีอิทธิพลทำให้หนุ่มสาว ต้องย้ายถิ่นระหว่างปี พ.ศ.2535-2537 คือ เพศมีอิทธิพลต่อการย้ายถิ่น โดยผู้ชายมีความน่าจะเป็นในการย้ายถิ่นสูงกว่าผู้หญิง เมื่อเปรียบเทียบระหว่างชายหญิงพบว่า ในกระบวนการเลือกสรรผู้ย้ายถิ่น ผู้ชายจะถูก เลือกสรรในด้านอายุและการศึกษา ขณะที่ผู้หญิงจะถูกเลือกสรรด้านสถานภาพสมรสและสถานภาพ ในครัวเรือน สำหรับปัจจัยในระดับครัวเรือนพบว่า ปัจจัยด้านประชากร เศรษฐกิจ และสังคม มีเฉพาะกรณีที่มีผู้สูงอายุในครัวเรือนเท่านั้นที่มีอิทธิพลยับยั้งการย้ายถิ่นของหญิงและชาย ในส่วนของปัจจัยด้านประสบการณ์การย้ายถิ่นพบว่า ผู้หญิงมีความน่าจะเป็นในการย้ายถิ่นสูงขึ้น เมื่อมีแรงงานหญิงในครัวเรือนเคยย้ายถิ่น ซึ่งปัจจัยด้านนี้ไม่พบว่ามีอิทธิพลต่อการย้ายถิ่น ของผู้ชาย ส่วนปัจจัยด้านความเสี่ยงในการประกอบอาชีพเกษตรพบว่า ผู้ชายมีความน่าจะเป็น ในการย้ายถิ่นสูงขึ้นเฉพาะครัวเรือนที่มีแรงงานเกษตรในสัดส่วนที่สูง ในขณะที่ผู้หญิงจะได้ รับอิทธิพลจากปัจจัยด้านนี้ทุกตัวแปร โดยมีความน่าจะเป็นในการย้ายถิ่นสูงขึ้น เมื่อครัวเรือน มีความเสี่ยงจากการมีแหล่งรายได้ที่ไม่ใช่การทำนาข้าว แต่เป็นการเกษตรอื่นๆ การมีแรงงาน เกษตรในสัดส่วนที่ต่ำ และมีอัตราส่วนของขนาดที่ดินทำกินต่อแรงงานในระดับต่ำ ผลการศึกษานี้ แสดงถึงตัวกำหนดการย้ายถิ่นของผู้ชายอธิบายได้ด้วยปัจจัยในแนวทฤษฎีทุนมนุษย์ ขณะที่ตัว กำหนดการย้ายถิ่นของผู้หญิงอธิบายได้ด้วยปัจจัยด้านความเสี่ยงของครัวเรือน สะท้อนถึงการมี บทบาทที่แตกต่างกันระหว่างหญิงและชายในสังคม จากการที่ผู้หญิงมีบทบาทในครัวเรือนมากกว่า ผู้ชาย ข้อเสนอแนะด้านนโยบายที่สำคัญนอกจากการประกันความเสี่ยงในผลผลิตเกษตรแก่ครัวเรือน ชนบทแล้ว ควรสร้างสถานภาพที่เท่าเทียมระหว่างหญิงชาย เพื่อผู้หญิงสามารถตัดสินใจย้ายถิ่น หรือไม่ย้ายถิ่นได้อิสระ โดยไม่ต้องขึ้นอยู่กับเงื่อนไขของครัวเรือน