การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังและการดูแลผิวหนัง ของผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอที่ได้รับการรักษาโดยการฉายรังสี กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วย มะเร็งบริเวณศีรษะและคอ ที่มารับการฉายรังสีที่โรงพยาบาลศิริราชระหว่างเดือนมกราคม 2543 ถึงเดือนมีนาคม 2543 การเลือกกลุ่มตัวอย่างเป็นการเลือกแบบเจาะจงตามคุณสมบัติที่กำหนด จำนวน 60 ตัวอย่าง เครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย แบบบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับ กลุ่มตัวอย่าง แบบประเมินการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง และแบบสัมภาษณ์การดูแลผิวหนังบริเวณ ที่ฉายรังสี ผู้ศึกษาประเมินการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง และสัมภาษณ์วิธีการดูแลผิวหนังของ กลุ่มตัวอย่างในแต่ละสัปดาห์ๆ ละ 10 ตัวอย่าง นำข้อมูลมาวิเคราะห์ จัดหมวดหมู่ แจกแจง ความถี่ และคำนวณหาค่าร้อยละ ผลการศึกษาพบว่า การเปลี่ยนแปลงผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี จะเริ่มเกิดขึ้นปลายสัปดาห์ ที่ 1 โดยพบผิวหนังมีลักษณะเป็นผื่นแดง 2 ตัวอย่าง ส่วนในสัปดาห์ที่ 2 และ 3 พบจำนวน 6 และ 3 ตัวอย่าง ตามลำดับ หลังจากนั้นจะพบผิวหนังมีสีคล้ำขึ้นโดยพบในสัปดาห์ที่ 2 จำนวน 3 ตัวอย่าง และในสัปดาห์ที่ 3 และ 4 พบจำนวนเท่ากัน 7 ตัวอย่าง ส่วนในสัปดาห์ที่ 5 พบ 1 ตัวอย่าง การเปลี่ยนแปลงของผิวหนังมีลักษณะแห้งเป็นขุย หรือเป็นสะเก็ด รวมทั้งมีการหลุดลอก ของผิวหนัง เริ่มพบในสัปดาห์ที่ 4 จำนวน 3 ตัวอย่าง สัปดาห์ที่ 5 และ 6 จำนวน 8 และ 10 ตัวอย่างตามลำดับ และพบว่าผิวหนังมีการหลุดลอก เป็นแผลเกิดขึ้น 1 ตัวอย่าง ในสัปดาห์ที่ 5 ของการฉายรังสี ส่วนอาการไม่สุขสบายต่างๆ พบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ (38 จาก 60 ตัวอย่าง) มีอาการคัน โดยเฉพาะในสัปดาห์ที่ 5 และ 6 พบว่าเกิดขึ้นทุกตัวอย่าง ส่วนอาการแสบร้อน พบว่าเกิดขึ้นในสัปดาห์ที่ 4-6 จำนวน 9 ตัวอย่าง ส่วนการดูแลผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี พบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ (51 จาก 60 ตัวอย่าง) ดูแลผิวหนังโดยวิธีการให้ถูกน้ำ มีการใช้สบู่อ่อนๆ ร่วมด้วย 16 ตัวอย่าง ขณะที่ 9 ตัวอย่าง ดูแลผิวหนังโดยวิธีการไม่ให้ถูกน้ำ นอกจากนี้พบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ (47 จาก 60 ตัวอย่าง) ไม่ใช้อุปกรณ์ในการป้องกันแสงแดด ไม่มีการเลือกแบบและชนิดของเสื้อผ้าที่สวมใส่ (46 ตัวอย่าง) และพบว่ามี 22 ตัวอย่างที่ใส่เสื้อมีปก ในการแก้ไขอาการไม่สุขสบายต่างๆ ที่เกิดขึ้นกับผิวหนัง บริเวณที่ฉายรังสี พบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ (32 จาก 38 ตัวอย่าง) แก้ไขอาการคันโดย การใช้มือลูบเบาๆ ส่วนน้อย (2 ตัวอย่าง) จะใช้น้ำราดหรือใช้ผ้าชุบน้ำหมาดๆ เช็ด การแก้ไข อาการแสบร้อน พบว่ากลุ่มตัวอย่าง 4 จาก 9 ตัวอย่าง ใช้น้ำราดบริเวณผิวหนัง ส่วนการสังเกต อาการผิดปกติต่างๆ บริเวณผิวหนังที่ฉายรังสี พบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ (43 จาก 60 ตัวอย่าง) จะสังเกตการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังอย่างใกล้ชิดเป็นบางวัน มีส่วนน้อย (17 ตัวอย่าง) ที่มีการ สังเกตการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังอย่างใกล้ชิดทุกวัน และเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังเกิดขึ้น ส่วนใหญ่ (30 ตัวอย่าง) จะขอคำปรึกษาจากพยาบาล ข้อเสนอแนะจากการศึกษาครั้งนี้ พยาบาลควรมีการประเมินการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง บริเวณที่ฉายรังสีและวิธีการดูแลผิวหนังของผู้ป่วยแต่ละรายในทุกสัปดาห์ ร่วมกับผู้ป่วยเพื่อหา แนวทางที่ดีที่สุด ในการดูแลผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี สิ่งสำคัญคือ พยาบาลต้องประเมินความ เข้าใจของผู้ป่วยหลังให้คำแนะนำ และหาวิธีการที่จะทำให้ผู้ป่วยสามารถดูแลผิวหนังได้อย่าง ถูกต้องและเหมาะสม