สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอเป็นหน่วยงานบริหาร สนับสนุนบริการ สาธารณสุขในระดับอำเภอ และประสานระบบบริการสาธารณสุขระดับตำบลและจังหวัด สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอเป็นตัวจักรสำคัญ ที่ทำให้เกิดระบบบริการสาธารณสุข ระดับอำเภอที่มีประสิทธิภาพขึ้นได้ จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องประเมินการ ปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่ของสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ อธิบายกระบวนการบริหาร แรงจูงใจในการปฏิบัติงาน วัดระดับการปฏิบัติงานตามบทบาท หน้าที่ ตลอดจนหาความสัมพันธ์ของกระบวนการบริหารและแรงจูงใจในการปฏิบัติงานกับ การปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่ การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงอรรถาธิบายแบบตัดขวาง (Cross-sectional Explanatory Study) กลุ่มตัวอย่างเป็นสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอ จำนวน 659 คน ใช้แบบสอบถามให้ผู้ตอบตอบกลับทางไปรษณีย์ ในช่วงระยะเวลาตั้งแต่ วันที่ 1 พฤศจิกายน 2541 - 31 มกราคม 2542 ผลการวิจัยพบว่า สาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอส่วนใหญ่เป็นเพศชายร้อยละ 93.3 มีอายุระหว่าง 50-54 ปี ส่วนใหญ่แต่งงานแล้ว โดยส่วนมากเคยดำรงตำแหน่งหัวหน้า สถานีอนามัยมาแล้วถึงร้อยละ 78.3 และส่วนมากเคยผ่านการฝึกอบรมหลักสูตรผู้บริหาร ระดับกลางมาถึงร้อยละ 64.2 สาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอมีความเห็นว่า กระบวนการ บริหารของสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภออยู่ในระดับดีร้อยละ 73.9 มีแรงจูงใจในการ ปฏิบัติงานอยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 73.9 และสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอมีการ ปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่โดยรวมอยู่ในระดับดีร้อยละ 46.7 ในการวิเคราะห์ความ สัมพันธ์พบว่าสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอที่มีกระบวนการบริหารโดยรวม การวางแผนงาน การจัดองค์การ และการบริหารงานบุคคลดี จะมีการปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่ดีด้วย และสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอที่มีแรงจูงใจในการปฏิบัติงานในด้านปัจจัยจูงใจและ ปัจจัยค้ำจุนเพิ่มขึ้น จะมีการปฏิบัติตามบทบาทหน้าที่ดีด้วย ตัวแปรที่มีความสำคัญ ต่อการปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่ของสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอคือ การได้รับการ ยอมรับนับถือ นโยบายและการบริหารงาน ความสำเร็จของงาน โอกาสก้าวหน้าในตำแหน่ง การงาน และการวางแผนงาน สามารถร่วมกันอธิบายความผันแปรของการปฏิบัติงานตาม บทบาทหน้าที่ได้ร้อยละ 13.1 ข้อเสนอแนะที่ได้จากการวิจัยสำหรับผู้บริหาร ควรจัด อบรมเชิงปฏิบัติการด้านการวางแผนงาน โดยพัฒนาทักษะเกี่ยวกับการคิดและการตัดสินใจ ให้กับสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอ และควรสร้างแรงจูงใจในการปฏิบัติงานในด้านการ ได้รับการยอมรับนับถือ ความสำเร็จของงาน และโอกาสก้าวหน้าในตำแหน่งการงาน นโยบายและการบริหารของผู้บริหารต้องมีความชัดเจนและง่ายต่อการปฏิบัติ และควรให้ สาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอมีส่วนร่วมในการจัดสรรทรัพยากรในระดับจังหวัด ข้อเสนอแนะ สำหรับสาธารณสุขอำเภอ/กิ่งอำเภอ ควรมีการพัฒนาตนเองในการการคิดและการตัดสินใจ ต้องจัดทำแผนปฏิบัติงานให้มีความชัดเจนเป็นรูปธรรม สามารถปฏิบัติได้ และควรมีการ บริหารงานด้วยความเสมอภาคและยุติธรรม