การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์คือ ค้นหารูปแบบ การส่งเสริมการปฏิบัติสมาธิแนวพุทธศาสนาเพื่อลดความวิตกกังวลในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ และทวารหนัก กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักที่ได้รับการรักษา ด้วยเคมีบำบัด ประเภทผู้ป่วยในโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ คัดเลือกตามคุณสมบัติที่กำหนด จำนวน 14 คน การดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 4 ขั้นตอน คือ ขั้นเตรียมความพร้อม ขั้นพัฒนา รูปแบบชั่วคราว ขั้นการปฏิบัติตามรูปแบบที่พัฒนาขึ้น และขั้นการประเมินผล การเก็บ รวบรวมข้อมูล ใช้วิธีการสัมภาษณ์เจาะลึก การสังเกต การบันทึกข้อมูลภาคสนาม และตรวจสอบ ข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบสามเส้า การวิเคราะห์ข้อมูลใช้เทคนิคการจัดหมวดหมู่ การ ตีความ และการสร้างข้อสรุป ผลการวิจัยพบว่า 1. ค่าคะแนนความวิตกกังวลขณะได้รับการรักษาด้วยเคมีบำบัดและความวิตกกังวล แฝงหลังฝึกปฏิบัติ สมาธิน้อยกว่าก่อนฝึกปฏิบัติสมาธิ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) โดยผู้ป่วยมีความกังวล 11 ด้าน คือ กังวลเกี่ยวกับผลการรักษาและการรอดชีวิต ครอบครัว ญาติพี่น้อง วิธีการตรวจรักษา อาการข้างเคียงจากเคมีบำบัด สภาพความเป็นอยู่ใน โรงพยาบาล การเงิน การงาน ภาพลักษณ์ สุขภาพและการดูแลตนเอง การเป็นภาระแก่ผู้อื่น และเพศสัมพันธ์กับคู่สมรส 2. รูปแบบการส่งเสริมการปฏิบัติสมาธิแนวพุทธศาสนาเพื่อลดความวิตกกังวล ใน ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก คือรูปแบบการดูแลระหว่างบุคคล ประกอบด้วย 6 ขั้นตอน ต่อเนื่อง คือ การเตรียมความพร้อม การสร้างสัมพันธภาพการช่วยเหลืออย่างเอื้ออาทร สะท้อนปัญหาความทุกข์กายและใจ ให้ข้อมูลความรู้สร้างความเข้าใจ สาธิตทดลองและปรับแก้ และติดตามประเมินผลความก้าวหน้า โดยใช้ 16 วิธี แบ่งเป็นวิธีที่พยาบาลใช้ต่อตนเอง 3 วิธี, ผู้ป่วย 11 วิธี, ครอบครัวผู้ป่วย 1 วิธี และสิ่งแวดล้อม 1 วิธี 3. แนวทางการปฏิบัติสมาธิของผู้ป่วย พบว่า วิธีการปฏิบัติสมาธิที่ผู้ป่วย ส่วนใหญ่ฝึกปฏิบัติได้คือ วิธีอานาปานสติสมาธิ และการปฏิบัติสมาธิเป็นกระบวนการเรียนรู้ ผ่านกระบวนการ 6 ระยะ คือ ตระหนักปัญหากายจิต สะท้อนคิดพิจารณาเกิดความศรัทธาในวิธีการ ศึกษาจนเข้าใจและตัดสินใจเลือกวิธีฝึก ฝึกปฏิบัติแล้วปรับปรุง พยายามฝึกจนสำเร็จ ประจักษ์ผลและนำไปใช้ และปัจจัยส่งเสริมได้แก่ ความศรัทธาในศาสนา ความตั้งใจเพียรพยายาม มีพื้นฐานเกี่ยวกับสมาธิ ครอบครัวสนับสนุนกระตุ้นเตือน การแนะนำให้กำลังใจในกลุ่ม ผู้ป่วยมะเร็ง มีสถานที่เอื้ออำนวย เห็นตัวอย่างผู้อื่นฝึกได้ผลดี และมีอุปกรณ์ช่วยการ เรียนรู้ ปัจจัยขัดขวาง ได้แก่ ภาระงาน ขี้เกียจ ปัญหาสุขภาพ เล่นเทปไม่เป็น ไม่มีเทป หรือเครื่องเล่นเทป อ่านหนังสือไม่เก่ง สายตาไม่ดี รำคาญเครื่องวัด และขาดความศรัทธา ในศาสนา