อาการปวดหลังส่วนล่างเป็นปัญหาสุขภาพที่สำคัญและพบได้บ่อยที่สุดในโรคระบบ กระดูกและกล้ามเนื้อ ผู้ป่วยที่มีอาการปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง จะได้รับผลกระทบ ทั้งร่างกาย จิตใจ ภาวะเศรษฐกิจและสังคม การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมสุขศึกษา โดยการประยุกต์ทฤษฎี ความสามารถตนเองร่วมกับการกระตุ้นเตือน ในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการมีอิริยาบถ ที่เหมาะสมในชีวิตประจำวันและการทำงาน และการออกกำลังกายแบบแอโรบิก กลุ่ม ตัวอย่างเป็นผู้ป่วยอายุ 30-50 ปี ที่มีอาการปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง ไม่มีอาการ รากประสาทถูกกด ที่มารับบริการที่หน่วยตรวจโรคผู้ป่วยนอกออร์โธปิดิกส์ โรงพยาบาล รามาธิบดี จำนวน 68 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 35 คน ได้รับกิจกรรมสุขศึกษาที่จัดขึ้น 3 ครั้งในสัปดาห์แรก สัปดาห์ที่ 2 และ 6 ตามโปรแกรมสุขศึกษาซึ่งประกอบด้วย การอภิปรายกลุ่ม การดูตัวแบบ การสาธิต ลองปฏิบัติ ร่วมกับได้รับการกระตุ้นเตือน และกำลังใจจากญาติผู้สนับสนุนผู้ป่วยและผู้วิจัยโดยการโทรศัพท์ ข้อความเตือนใจ ส่วนกลุ่มเปรียบเทียบได้รับคำแนะนำตามปกติ เก็บรวบรวมข้อมูลก่อนเริ่มโปรแกรม สุขศึกษา และภายหลัง 3 เดือน โดยใช้แบบสัมภาษณ์ แบบบันทึกพฤติกรรมในเรื่อง อิริยาบถ และการออกกำลังกาย ร่วมกับการประเมินระดับคะแนนความเจ็บปวด จำนวนครั้ง ของชีพจรขณะพักต่อนาที และระดับเอช.ดี.แอล (High Density Lipoprotein- Cholesterol หรือ HDL-C) ในเลือด ผลการวิจัยพบว่า หลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลง การรับรู้ความ สามารถตนเอง ความคาดหวังในผลดีของการปฏิบัติ พฤติกรรมการมีอิริยาบถที่เหมาะสม ในชีวิตประจำวันและการทำงาน พฤติกรรมการออกกำลังกายแบบแอโรบิก สูงกว่าก่อนการ ทดลอง และสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P-value<0.001) และพบว่า ระดับคะแนนความเจ็บปวด และจำนวนครั้งของชีพจรขณะพักต่อนาทีของกลุ่มทดลอง ลดลง กว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P-value<0.001, P-value=0.008 ตามลำดับ) ส่วนระดับ เอช.ดี.แอล ในเลือดของกลุ่มทดลองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ทางสถิติ (P-value<0.05) จากผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า การจัดโปรแกรมสุขศึกษา โดยการประยุกต์ทฤษฎีความสามารถตนเองร่วมกับการกระตุ้นเตือน ทำให้ผู้ป่วยปวดหลัง ส่วนล่างเรื้อรัง มีการเปลี่ยนแปลงด้านการรับรู้ความสามารถตนเอง ความคาดหวัง ในผลดีของการปฏิบัติ และพฤติกรรมด้านการแสดงอิริยาบถที่เหมาะสม การออกกำลังกาย แบบแอโรบิกในทางที่ดีขึ้น ส่งผลให้ระดับคะแนนความเจ็บปวดลดลง สามารถนำโปรแกรม สุขศึกษานี้ไปประยุกต์ใช้กับผู้ป่วยปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง ในโอกาสต่อไปได้