การดูแลตนเองเป็นนโยบายหลักในการให้บริการสุขภาพ แก่ประชาชน โรงพยาบาลแก่งหางแมวเป็นโรงพยาบาลชุมชน ขนาดเล็กที่เพิ่งเปิดดำเนินการ ซึ่งการให้บริการพยาบาลยัง ไม่มีแนวทางที่ชัดเจนในการส่งเสริมดูแลตนเองของผู้รับบริการ การพัฒนารูปแบบการจัดบริการพยาบาลที่ส่งเสริมให้ผู้รับ บริการเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพตนเองจึงมีความ จำเป็น การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการ พยาบาลที่เป็นการดูแลอย่างมีส่วนร่วมระหว่างพยาบาลและผู้ รับบริการที่รับไว้รักษาในโรงพยาบาลแก่งหางแมว โดยใช้ กรอบแนวคิดการดูแลตนเอง การดูแลอย่างเอื้ออาทร การจัด บริการพยาบาลอย่างมีคุณภาพ และใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิง ปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่างเป็นพยาบาลที่ ปฏิบัติงานในกลุ่มงานการพยาบาลจำนวน 16 ราย และผู้ รับบริการเป็นผู้ป่วยผู้ใหญ่ ที่รับไว้รักษาในโรงพยาบาล แก่งหางแมวจำนวน 20 ราย ผู้วิจัยร่วมกับพยาบาลวิเคราะห์ ปัญหาและหาแนวทางปรับปรุงการให้บริการพยาบาล โดยมี เป้าหมายให้ผู้รับริการเข้ามามีส่วนร่วมในการรักษาพยาบาล และดูแลตนเอง มีการปรับวิธีการบริหารจัดการในหน่วยงาน ผู้ป่วยใน กำหนดแบบแผนการปฏิบัติการพยาบาลและการบันทึก ทางการพยาบาล รวมทั้งปรับพฤติกรรมการให้บริการที่มุ่งเน้น การเอาใจใส่และมีความเอื้ออาทรต่อผู้รับบริการ เก็บรวบ รวมข้อมูลโดยการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์แบบ เจาะลึกและการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการเปรียบ เทียบข้อมูลตลอดเวลา ระยะเวลาในการดำเนินการวิจัย ตั้งแต่ พฤศจิกายน 2538 ถึงกันยายน 2539 ผลการศึกษาพบว่ารูปแบบที่พัฒนาขึ้น เป็นรูปแบบที่ พยาบาลและผู้รับบริการทำงานร่วมกันตลอดกระบวนการ ดูแลในลักษณะพยาบาลเจ้าของไข้ โดยประกอบด้วย 4 ระยะ คือการเริ่มสัมพันธภาพที่ประทับใจ การร่วมดูแลเอาใจใส่ อย่างต่อเนื่องเพื่อแก้ปัญหา การเตรียมความพร้อมก่อนกลับ บ้าน และการปรับแผนการดูแลตนเองที่บ้าน ผู้วิจัยใช้กลวิธี ในการปรับพฤติกรรมการดูแลของพยาบาล คือการกระตุ้น ให้เข้าใจสถานการณ์การดูแลที่เป็นอยู่ การสร้างข้อตกลง ร่วมกันในการพัฒนางาน การให้ข้อมูลและความรู้อย่าง ต่อเนื่อง การทำเป็นแบบอย่าง การให้อำนาจในการจัด การงานที่ได้รับมอบหมาย การให้ความช่วยเหลือเกื้อกูล และการสะท้อนให้ประจักษ์คุณค่าผลลัพธ์การดูแล พฤติกรรม การมีส่วนร่วมของผู้รับบริการ ได้แก่ บอกข้อมูลเกี่ยวกับ การเจ็บป่วยอย่างเปิดเผย กำหนดเป้าหมายในการดูแล สุขภาพร่วมกับพยาบาล ต่อรองการรักษาพยาบาล รับผิดชอบ ในการกระทำกิจกรรมการดูแลตนเอง ประเมินผลการดูแล ด้วยตนเอง วางแผนกลับไปใช้ชีวิตที่บ้าน ดูแลรักษาสุขภาพ และป้องกันการกลับเป็นซ้ำ ผู้รับบริการมีการรับรู้ความ สามารถในการดูแลตนเองคือ เลือกชนิดของอาหารได้ เหมาะสม ใช้ยาอย่างถูกต้อง เลือกปฏิบัติกิจกรรมที่เหมาะสม สนใจและเอาใจใส่ในการปฏิบัติตนให้มีการขับถ่ายเป็นปกติ ใช้เหตุผลในการตัดสินใจเลือกปฏิบัติกิจกรรมการดูแลตนเอง ที่สามารถกระทำได้ มีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นอย่างเหมาะสม ปฏิบัติตนเพื่อป้องกันอันตรายและภาวะแทรกซ้อน ผลการศึกษาพบว่า ทั้งพยาบาลและผู้รับบริการมีความ พึงพอใจต่อรูปแบบการดูแลอย่างมีส่วนร่วมในระดับสูง อย่างไรก็ตามพยาบาลมีการรับรู้ถึงอุปสรรคการใช้รูปแบบ ในด้านภาระงานที่ไม่ใช่การพยาบาลโดยตรง ปัญหาด้านการ ขาดการศึกษาและปัญหาด้านเศรษฐกิจของผู้รับบริการ การ ศึกษาครั้งนี้มีข้อเสนอแนะว่าการส่งเสริมให้ผู้รับบริการ ที่รับไว้รักษาในโรงพยาบาลเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแล สุขภาพตนเอง จำเป็นต้องใช้รูปแบบพยาบาลที่เน้นการสร้าง สัมพันธภาพที่ไว้วางใจ มีความเอื้ออาทร ให้อำนาจแก่ผู้ รับบริการในการแก้ปัญหาสุขภาพ โดยให้การดูแลอย่าง ต่อเนื่องตั้งแต่เริ่มรับไว้รักษาในโรงพยาบาลจนกระทั่ง ติดตามการดูแลที่บ้าน