มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นโรคที่พบมากในประเทศไทย แต่สามารถรักษาให้หายได้ในระยะเริ่มแรก อย่างไรก็ดี มะเร็งลำไส้บางชนิดสามารถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อหายีนที่ผิดปกติซึ่งถูก ถ่ายทอดในครอบครัวคนไทยที่เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิด HNPCC (Hereditary nonpolyposis colorectal cancer) โดยทำการตรวจสอบความผิดปกติบนยีน 6 ตัว ได้แก่ p53, DCC, APC, ras, hMSH2 และ hMLH1 ในตัวอย่างดีเอ็นเอจากเลือดและชิ้นเนื้อมะเร็งของ สมาชิกในครอบครัว HNPCC ด้วยเทคนิควิเคราะห์ LOH, Microsatellite instability, Linkage analysis, PCR-PIRA (PCR-primer introduced restriction analysis) และการหาลำดับนิวคลิโอไทด์ (DNA sequencing) การหาความผิดปกติในชิ้นเนื้อมะเร็ง (III-20, IV-11, IV-3) แบบ LOH ในยีน p53, DCC, APC โดยใช้ microsatellite marker TP53, D18S35, D5S346 ตามลำดับ พบ LOH บน allele ของยีน p53 ในทุกตัวอย่าง และพบ LOH ในยีน DCC เฉพาะในชิ้นเนื้อ III-20 ในขณะที่ไม่พบ LOH ในยีน APC เลย นอกจากนี้ยังพบ microsatellite instability ในชิ้นเนื้อ IV-11 และ IV-3 ด้วย D18S35 และใน III-20, IV-11, IV-3 ด้วย D5S346 รวมทั้งยังตรวจพบ microsatellite instability ในชิ้นมะเร็งทุกตัวอย่าง ด้วย marker อื่น ๆ คือ D2S123 และ D10S197 ต่อมาเมื่อนำชิ้นเนื้อมะเร็งที่พบ LOH ของยีน p53 มาตรวจหาความผิดปกติของลำดับนิวคลิโอไทด์ ตั้งแต่ exon 4-8 บนยีน p53 พบมิวเตชั่นในชิ้นเนื้อ III-20 และ IV-11 บนกรดอะมิโน ตำแหน่งที่ 249 และ 300 ตามลำดับ โดยพบการเปลี่ยนเบสจาก AGG เป็น AGT ในตัวอย่าง III-20 และจาก CCC เป็น CAC ในตัวอย่าง IV-11 นอกจากนั้นยังพบ การเปลี่ยนแปลงกรดอะมิโนที่ 72 ใน exon4 จาก arginine เป็น proline ในชิ้นเนื้อมะเร็งทุกตัวอย่าง (III-20, IV-11, IV-3) จากผลความผิดปกติดังกล่าวบนยีน p53 ที่พบในชิ้น มะเร็ง (somatic mutation) นำไปสู่การตรวจหามิวเตชั่น บนยีน p53 (exon 2-9) ในเลือด (germline mutation) ซึ่งครอบคลุมกรดอะมิโนที่ 1 - 331 ด้วยเทคนิค DNA sequencing ผลการทดลองพบเฉพาะการเปลี่ยนแปลงกรด อะมิโนที่ 72 ใน exon 4 เป็น proline/proline ในเลือด ทุกตัวอย่างจากสมาชิกครอบครัวที่เป็นมะเร็ง (10, 12, 14, 15) อย่างไรก็ดีมีรายงานการเปลี่ยนแปลงนี้ในคนปกติเช่นกัน ดังนั้นจึงทำการตรวจหามิวเตชั่นนี้ในตัวอย่างเลือดที่ได้ จากสมาชิกครอบครัว HNPCC ทั้งหมดจำนวน 23 คน และจาก คนปกติที่คัดเลือกสุ่มมาอีก 32 คนโดยใช้เทคนิคการตัดด้วย เอ็นไซม์ตัดจำเพาะ (BstUI) ผลปรากฏว่าพบลักษณะ Homozygous proline ในสมาชิกครอบครัวถึง 60% ขณะที่พบ ในคนปกติเพียง 30% ลักษณะ genotype proline ดังกล่าว อาจเป็นปัจจัยส่งเสริมอันหนึ่งในการเกิดมะเร็งของสมาชิก ในครอบครัวนี้ ผลการศึกษาหาความผิดปกติในยีนมะเร็ง ชนิด ras ที่ codon12 และ 61 ของยีน K-ras และ H-ras ตามลำดับ โดยเทคนิค PCR-PIRA พบผลบวกของยีนทั้งสองในชิ้นมะเร็ง ทุกตัวอย่าง แต่ไม่พบการเปลี่ยนแปลงในตัวอย่างเลือด แสดง ว่ายีนมะเร็ง ras ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับการถ่ายทอดทาง พันธุกรรมในครอบครัวนี้ การทดลองเพื่อวิเคราะห์หาความเกี่ยวข้อง (linkage) ระหว่างยีน hMSH2, และ hMLH1 กับการถ่ายทอด ความผิดปกติในสมาชิกที่เป็นมะเร็งพบว่า มีความสัมพันธ์ กับ marker D2S119, D2S123 บน hMSH2 อย่างไรก็ตาม ไม่พบมิวเตชั่นของ hMSH2 ในทั้ง 16 exon หลังจากตรวจด้วย DNA sequencing ในตัวอย่างเลือด ส่วนยีน hMLH1 ซึ่งไม่พบ linkage กับ marker D3S1277, D3S1611 นั้น ไม่มีมิวเตชั่น บน exon 2 ซึ่งเป็นบริเวณที่พบการผ่าเหล่าได้บ่อยที่สุด ของ hMLH1 ในทุกตัวอย่างเลือด โดยสรุป ได้พบการเปลี่ยนแปลงแบบ germline เพียง ที่ตำแหน่ง codon 72 ของยีน p53 โดยเปลี่ยนกรดอะมิโน arginine เป็น proline ในสมาชิกที่เป็นมะเร็ง และยังพบ proline genotype ในสมาชิกเป็นส่วนใหญ่ในครอบครัว ลักษณะทางพันธุกรรมที่ปรากฏบน p53 อาจมีบทบาทสำคัญ อันหนึ่ง ในกลไกการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่โดยสมมติฐานว่า การเปลี่ยนกรดอะมิโน จาก arginine เป็น proline ในทั้ง 2 alleles (homozygous proline) มีผลต่อโครง สร้างทุติยภูมิ ซึ่งทำให้การทำงานของโปรตีนผิดปกติอันเป็น ปัจจัยก่อมะเร็งตัวหนึ่ง การเปลี่ยนกรดอะมิโนเพียง allele เดียว (heterozygous of arginine/proline) อาจส่ง ผลต่อการทำงานของโปรตีนเพียงเล็กน้อย