การที่บุคคลมีพฤติกรรมการดูแลตนเองที่ถูกต้อง เหมาะสม ย่อมจะส่งผลให้บุคคลมีสุขภาพดีไปด้วย การพัฒนาและส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองจึงควร กระทำตั้งแต่วัยเด็ก โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กวัยเรียน ซึ่ง เป็นวัยที่สามารถเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ได้ดี แต่ในสังคมไทย ปัจจุบัน พบว่าเด็กวัยเรียนส่วนใหญ่ที่เรียนอยู่ในชั้น ประถมศึกษา โดยเฉพาะในโรงเรียนสังกัดกรุงเทพมหานคร ยังมีปัญหาด้านสุขภาพและอุบัติการของการเจ็บป่วยที่เกิด ขึ้นบ่อย นอกจากนี้ ความสำคัญของการพัฒนาพฤติกรรมการ ดูแลตนเองในเด็กก็ยังไม่ได้ส่งเสริมให้เกิดขึ้นอย่าง ต่อเนื่อง ซึ่งอาจเกิดจากปัจจัยหลายประการที่ยังไม่ได้ ศึกษาอย่างชัดเจน จึงน่าจะมีการศึกษาความรู้พื้นฐาน เกี่ยวกับปัจจัยและประเด็นต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรม การดูแลตนเองในเด็ก เพื่อนำไปพัฒนากลยุทธ เพื่อปลูกฝัง พฤติกรรมการดูแลตนเองที่ถูกต้องเหมาะสมให้เกิดขึ้นใน เด็กวัยเรียนต่อไป ผู้วิจัยจึงสนใจที่จะศึกษาระดับพฤติกรรม การดูแลตนเองของเด็กนักเรียนชั้นประถมศึกษา ตลอดจน ปัจจัยที่มีและกระบวนการของการแสดงพฤติกรรมการดูแล ตนเอง เพื่อสร้างแบบจำลองพฤติกรรมการดูแลตนเอง อัน เป็นความรู้พื้นฐานสำหรับการพัฒนาองค์ความรู้ที่จะทำนาย ปรากฏการณ์ที่เกี่ยวกับพฤติกรรมการดูแลตนเองในเด็ก วัยเรียนต่อไป การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงบรรยาย โดยใช้ วิธีวิจัยทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ ในการศึกษาเชิงปริมาณ ผู้วิจัยใช้สัมภาษณ์ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับพฤติกรรมการดูแล ตนเองที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นกับกลุ่มตัวอย่างจำนวน 213 ราย จาก 7 โรงเรียน เพื่อแยกกลุ่มเด็กนักเรียนที่มีระดับ พฤติกรรมการดูแลตนเองเป็นดี ปานกลาง และไม่ดี ต่อ จากนั้นผู้วิจัยจึงศึกษาเชิงคุณภาพ เพื่อศึกษาพฤติกรรมการ ดูแลตนเองในระดับลึก กระบวนการของการแสดงพฤติกรรม และปัจจัยที่มีผลกระทบต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในเด็ก โดยใช้กลุ่มตัวอย่างจำนวน 18 ราย จาก 5 โรงเรียน ประกอบด้วยนักเรียนจากกลุ่มที่มีพฤติกรรมการดูแลตนเอง ดี 10 ราย และมีพฤติกรรมการดูแลตนเองไม่ดี 8 ราย ผู้วิจัยทำการเก็บรวบรวมข้อมูล โดยการสัมภาษณ์ระดับลึก และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม ผลการศึกษาพบว่า เด็กนักเรียนมีพฤติกรรมการดูแล ตนเองระดับปานกลางเป็นส่วนใหญ่ และกลุ่มที่มีระดับ พฤติกรรมการดูแลตนเองดี ร้อยละ 15 และกลุ่มที่มีระดับ พฤติกรรมการดูแลตนเองไม่ดี ร้อยละ 17.4 เมื่อศึกษา ข้อมูลรายละเอียดเกี่ยวกับพฤติกรรมการดูแลตนเองของ เด็กวัยเรียนซึ่งประกอบด้วยพฤติกรรม 8 ด้าน คือ ด้าน การรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การพักผ่อน นอนหลับ การขับถ่าย การทำความสะอาดร่างกาย การ ดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วย การดูแลสุขภาพจิตของตนเอง รวมทั้งการป้องกันโรคและอุบัติเหตุต่าง ๆ พบว่ากลุ่ม ตัวอย่างนี้สามารถปฏิบัติพฤติกรรมดูแลตนเองทั้ง 8 ด้านได้ และพบว่ามีปัจจัยเกี่ยวข้องกับการแสดงพฤติกรรมการดูแล ตนเอง ซึ่งแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ ปัจจัยภายในตัวบุคคล ได้แก่ การพัฒนาการด้านร่างกายและสติปัญญา ลักษณะนิสัย และประสบการณ์ตรงของเด็กนักเรียน และปัจจัยด้านสิ่ง แวดล้อม ได้แก่ สิ่งแวดล้อมของครอบครัว (ลักษณะการ เลี้ยงดู การอบรมสั่งสอน แหล่งทรัพยากร และแบบอย่าง) สิ่งแวดล้อมของโรงเรียน (การสอน/หลักสูตร แหล่ง ทรัพยากร แบบอย่างจากครู เพื่อน และโครงการเพื่อ สุขภาพต่าง ๆ) และสิ่งแวดล้อมของสังคม/ชุมชน (แหล่ง ทรัพยากร แบบอย่าง สื่อต่าง ๆ จากหนังสือ และโทรทัศน์) ซึ่งสามารถสรุปกระบวนการเกิดพฤติกรรมการดูแลตนเอง ของเด็กนักเรียนในวัยนี้ได้ว่าจากปัจจัยภายในตัวบุคคล และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมที่กล่าวถึงทั้งหมดนี้ มีผลทำให้ เด็กนักเรียนเกิดกระบวนการเรียนรู้ และมีทักษะเกี่ยวกับ การดูแลตนเองในเรื่องต่าง ๆ เกิดขึ้นจนเป็นนิสัยและ แสดงออกในลักษณะของกิจวัตรประจำวันที่เกิดขึ้นอย่าง ต่อเนื่อง ขณะเดียวกันปัจจัยเหล่านี้จะส่งผลให้เด็ก นักเรียนเกิดทัศนคติที่ดีหรือไม่ดีต่อการดูแลตนเองได้ ต่อจากนั้นเด็กนักเรียนจะคิด/ตัดสินใจประเมินค่าที่จะแสดง หรือไม่แสดงพฤติกรรมการดูแลตนเอง หรือแสดงพฤติกรรม ที่ถูกต้องหรือไม่ถูกต้องเป็นขั้นตอนสุดท้าย ผลจากการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพที่ได้จากการ ศึกษาครั้งนี้ ผู้วิจัยได้สังเคราะห์แบบจำลองพฤติกรรมการ ดูแลตนเองของเด็กนักเรียนชั้นประถมศึกษาในโรงเรียน สังกัดกรุงเทพมหานคร โดยแสดงถึงปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ทั้งหมด กระบวนการของการเกิดพฤติกรรมการดูแลตนเอง ตั้งแต่การเรียนรู้ การเกิดทักษะ และแสดงพฤติกรรมการ ดูแลตนเอง จากผลการวิจัยครั้งนี้ผู้วิจัยเสนอแนะว่าควรมี การเอาแบบจำลองนี้ไปใช้เป็นความรู้พื้นฐาน สำหรับการ พัฒนากลยุทธเพื่อปลูกฝังเด็กนักเรียนให้มีพฤติกรรมการดูแล ตนเองที่ดี และควรมีการนำแบบจำลองไปทำการทดสอบ ในเชิงทำนายต่อไป