การศึกษาเรื่องกระบวนการผลิตแพทย์แผนไทยใน จังหวัดนครศรีธรรมราช: การศึกษาเพื่อนำไปสู่การกำหนด นโยบาย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาถึงสภาพปัญหาของกระบวนการผลิตแพทย์แผนไทย ทั้งลักษณะการเรียนการสอนในระบบและนอกระบบ ทั้งนี้เพื่อ แสวงหาแนวทางรูปแบบและวิธีการในการปรับปรุงพัฒนาการ ผลิตแพทย์แผนไทยอันเป็นการยกระดับการแพทย์แผนไทยให้ เป็นการแพทย์ทางเลือกที่มีคุณภาพเป็นที่ยอมรับและเชื่อถือ ของสังคมต่อไป การศึกษาครั้งนี้ได้เลือกแบบเจาะจง จังหวัดนครศรีธรรมราชเป็นพื้นที่ศึกษา โดยใช้การสังเกต และการสัมภาษณ์ระดับลึกเป็นกลวิธีหลัก ในการเก็บข้อมูล สำหรับการผลิตแพทย์แผนไทยในระบบ ได้ศึกษาที่ศูนย์การ แพทย์แผนไทยจังหวัดนครศรีธรรมราช กับกลุ่มประชากร ตัวอย่างที่เป็นครูผู้สอน 6 คน นักเรียน 16 คน และคณะ กรรมการศูนย์ฯ 6 คน และยังเก็บข้อมูลจากการผลิตแพทย์ แผนไทยนอกระบบจากผู้ที่เป็นครูผู้สอน 1 คน นักเรียน 6 คน นอกจากนั้นยังได้เก็บข้อมูลจากนักวิชาการและผู้ทรงคุณวุฒิ ที่เกี่ยวข้องกับการแพทย์แผนไทยอีก 5 คน ผลการศึกษาในส่วนของการผลิตแพทย์แผนไทยในระบบ นั้นพบว่าครูผู้สอนร้อยละ 66.70 มีอายุระหว่าง 60-71 ปี จบชั้นประถมศึกษาและมัธยมศึกษาในจำนวนที่เท่ากัน คือ ร้อยละ 50.00 และร้อยละ 66.70 มีรายได้ไม่เกินเดือนละ 6,000 บาท ครูผู้สอนบางส่วนขาดประสบการณ์ด้านการปฏิบัติ ขาดการพัฒนาตนเอง วิธีการคัดเลือกครูของศูนย์ฯ เป็นไป อย่างหละหลวม ครูผู้สอนส่วนใหญ่ไม่ได้เตรียมการสอนและ ขาดทักษะการสอน และยังพบว่าครูผู้สอนทั้งหมดได้รับค่า ตอบแทนจากการสอนต่ำมาก ในส่วนของนักเรียนพบว่า ร้อยละ 55.00 มีอายุ 50 ปีขึ้นไป จบชั้นประถมศึกษาและมัธยมศึกษาร้อยละ 37.50 มีลักษณะของการมาเรียนไม่สม่ำเสมอ ส่วนมากจะมาเรียน ในช่วงใกล้สอบ นอกจากนั้นยังพบว่าผู้เรียนที่มีอายุน้อย การศึกษาสูง เป็นผู้ที่ไม่มีประสบการณ์การแพทย์แผนไทย มาก่อน สำหรับการจัดการเรียนการสอนพบว่า สถานที่เรียน และฝึกปฏิบัติไม่เหมาะสม ขาดอุปกรณ์และสื่อการเรียนการ สอน ไม่มีการจัดหลักสูตรที่แน่นอน และการเรียนเน้นภาค ทฤษฎีมากกว่าการปฏิบัติ ส่วนสภาพปัญหาของการผลิตแพทย์แผนไทยนอกระบบนั้น พบว่า ครูผู้สอนอายุ 57 ปี จบชั้นประถมศึกษา ไม่ได้ประกอบ วิชาชีพแพทย์แผนไทย และขาดการพัฒนาตนเอง ในส่วนของ นักเรียน พบว่า ร้อยละ 83.30 มีอายุ 50 ปีขึ้นไป จบชั้น ประถมศึกษาและมัธยมศึกษาร้อยละ 33.33 เท่ากัน และเป็น ผู้ซึ่งได้ศึกษาการแพทย์แผนไทยมเป็นระยะเวลานาน สำหรับ การจัดการเรียนการสอนพบว่าครูนอกระบบ ไม่ได้สอนอย่าง เต็มที่เนื่องจากนักเรียนไม่ค่อยมาเรียน แต่มักจะมาให้ครู อธิบายเฉพาะเมื่อมีข้อสงสัย ครูจึงเป็นเพียงผู้รับมอบ ตัวศิษย์และเป็นผู้รับรองให้เข้าสอบใบประกอบโรคศิลปะแผน โบราณเท่านั้น ในการสอบใบประกอบโรคศิลปะแผนโบราณ นักเรียน มีความเห็นว่าค่าสมัครสอบแพงเกินไป ข้อสอบมีจำนวนข้อน้อย แต่หลายหัวข้อย่อย ให้เวลาทำข้อสอบน้อย ผู้สอบขาดทักษะ ในการเขียน เนื่องจากพื้นความรู้ต่ำ ทำให้ไม่สามารถตีความ และทำข้อสอบได้ทันเวลา และเกณฑ์การประเมินผล ไม่เหมาะ สมเพราะให้ความสำคัญกับวิชากฎหมายมากกว่าวิชาทางการ แพทย์แผนไทย ส่วนในด้านระเบียบ ข้อกฎหมายและการสนับสนุน จากรัฐพบว่า นิยามและการกำหนดขอบเขตหน้าที่ของแพทย์ แผนโบราณทั่วไปในพระราชบัญญัติควบคุมการประกอบโรคศิลปะ พุทธศักราช 2479 เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้การแพทย์แผนไทยไม่ สามารถพัฒนาได้เท่าที่ควร นอกจากนั้นพบว่ารัฐให้การสนับ สนุนการผลิตแพทย์แผนไทยน้อยมาก สำหรับข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาในระดับนโยบายนั้น แบ่งได้เป็น 2 ส่วน คือ การพัฒนาในระยะเร่งด่วน ได้แก่ การสนับสนุนองค์กรเอกชนที่ดำเนินการผลิตแพทย์แผนไทย อยู่ในปัจจุบันในทุกด้านอย่างเพียงพอ ปรับปรุงหลักสูตร และตำราเรียน ฝึกอบรมครูผู้สอน ปรับปรุงวิธีการสอบใบ ประกอบโรคศิลปะ จัดสร้างสถานพยาบาลเป็นที่ฝึกภาคปฏิบัติ ปรับทัศนคติของบุคลากรทางการแพทย์สาธารณสุข และ บุคคลทั่วไปต่อการแพทย์แผนไทย และการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ การแพทย์แผนไทย ส่วนการพัฒนาในระยะยาวได้แก่ การจัดทำ หลักสูตรใหม่ การเตรียมและพัฒนาครูผู้สอน การสังคายนาและ พัฒนาองค์ความรู้ หนังสือและตำราเรียน การกำหนดคุณสมบัติ และวิธีการคัดเลือกผู้เข้าเรียน การจัดเตรียมสถานที่ สำหรับการเรียนการสอน การสร้างโรงพยาบาลแพทย์แผนไทย การวางแผนบุคลากรหรืออัตรากำลัง และการแก้ไขกฎหมาย ที่เป็นอุปสรรคต่าง ๆ