พิธีการไหว้ครูดนตรีไทยแต่โบราณมา มีประเพณี และค่านิยมในการบรรเลงเพลงประกอบพิธีกรรมด้วยเสมอ เพลงที่ใช้จะมีมากหรือน้อยอย่างไรขึ้นอยู่กับครูผู้ประกอบ พิธีนั้นจะกำหนดเรียกเพลงขึ้นมา วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้เน้น ศึกษาเรื่องของเพลงตระไหว้ครูดนครีไทย ซึ่งเก็บข้อมูล จากการปฏิบัติจริงของครูดนตรีไทยผู้ใหญ่ ซึ่งเป็นที่เคารพ นับถือ รวม 7 ท่าน เก็บข้อมูลระหว่างปี พ.ศ. 2534-2536 โดยการบันทึกเป็นแถบบันทึกภาพอย่างละเอียดตั้งแต่เริ่ม พิธีจนเสร็จพิธี พร้อมกับการสัมภาษณ์ประธานผู้ประกอบพิธี ทุกท่าน ท่านละหลายครั้ง รวมทั้งศึกษาเพิ่มเติมจากเอกสาร ทางวิชาการเป็นจำนวนมากแล้วนำมาวิเคราะห์เรียบเรียง โดยถอดเพลงจากแถบบันทึกภาพออกมาเขียนเป็นโน๊ตสากล เฉพาะเครื่องดนตรีหลักที่บรรเลงในวงปี่พาทย์พิธี 4 เครื่อง คือ ฆ้องวงใหญ่ ตะโพนไทย กลองทัด และฉิ่ง จากการศึกษา พบว่ามีเพลงตระในดนตรีไทยทั้งหมด จำนวน 33 เพลง เป็นเพลงตระที่ใช้สำหรับพิธีไหว้ครูดนครี ไทย จำนวน 21 เพลง เพลงที่ครูทั้ง 7 ท่าน ทุกท่านกำหนด เรียกใช้เหมือนกันอยู่ 2 เพลงเท่านั้น คือ ตระสันนิบาต ตระพระปรคนธรรพ เพลงที่มีความถี่ในการใช้รองลงมา (5 ใน 7) มี 4 เพลง ได้แก่ ตระนารายณ์บรรทมสินธุ์ ตระเทวาประสิทธิ์ ตระเชิญ และตระหญ้าปากคอก 3 ชั้น รองลงมา (2 ใน 7) มี 3 เพลง คือ ตระประสิทธิ ตระพระพิฆเนศ และตระพระวิสสุกรรม เพลงที่เหลือเป็นเพลง ตระอื่น ๆ ซึ่งมีความถี่ในการใช้เพียงครั้งเดียว จำนวน 12 เพลง จากการวิเคราะห์ด้านองค์ประกอบของเพลงพบว่า อัตลักษณ์ของเพลงตระไหว้ครูดนตรีไทยมีอยู่ 6 ประการ เรียงลำดับความเด่นชัดจากมากไปหาน้อย ได้แก่ วิธีบรรเลง รัวคู่ 2 จังหวะหน้าทับตระ (ไม้เดิน-ไม้ลา) ทำนองหลัก ที่มีลักษณะเฉพาะเป็นสำนวนตระอย่างชัดเจน ระดับเสียง ที่อยู่ช่วงกลางของฆ้องวงใหญ่ (ลูกที่5-13) กลุ่มเสียง กระชั้นถี่ 3 ลักษณะ และประโยคเพลงตระ ในส่วนของบทบาทและหน้าที่ พบว่าเพลงตระไหว้ครู จะใช้บรรเลงโดยการให้ความสำคัญตามลำดับขั้นในพิธีบูชา อย่างเหมาะสม แบ่งเป็น 3 ตอนใหญ่ ๆ คือ การนบไหว้บูชา การอัญเชิญ และการขอพร แต่ละตอนเรียงลำดับการบรรเลง บูชาและอัญเชิญดุริยเทพ โดยเริ่มจากเทพระดับสูงสุดแล้วลด ลงมาเป็นลำดับ จาก พระพรหม พระนารายณ์ จนถึงพระฤาษี- กไลยโกฐ มาจบที่เพลงตระประเภทขอพร คือ เพลงตระ เทวาประสิทธิ์ ตระประสิทธิ และตระประทานพร ข้อสังเกต สำคัญที่พบอีกประการหนึ่งคือ ครูในยุคก่อนใช้เพลงตระบรรเลง เพื่อมุ่งอัญเชิญเทพที่สำคัญเป็นกลุ่ม ๆ แต่ในระยะหลังต่อ ๆ มา มีการใช้เพลงตระบรรเลงเชิญเทพเฉพาะองค์มากขึ้น จึงมี จำนวนเพลงตระไหว้ครูมากน้อยต่างกันในการกำหนดเรียกของ ครูแต่ละท่าน ในด้านวัฒนธรรมอันได้แก่ ความเชื่อ ประเพณี และ ค่านิยม ได้รวบรวมข้อมูลแบบแผนและวิธีการไหว้ครูของประธาน ผู้ประกอบพิธีแต่ละท่าน ประเพณีที่เกี่ยวข้องกับนักดนตรี เครื่องดนตรี และเพลงที่บรรเลงในการไหว้ครู พร้อมด้วย ขั้นตอนการเข้าพิธีครอบปี่พาทย์ ซึ่งได้แบ่งไว้ชัดเจนถึง 5 ขั้นตอนตามลำดับคือ การครอบโหมโรงเย็น ครอบตระโหมโรง ครอบโหมโรงกลางวัน การเรียนหน้าพาทย์ชั้นสูง และที่สุดคือ การเรียนหน้าพาทย์องค์พระพิราพเต็มองค์ และได้รวบรวมความ รู้เกี่ยวกับดุริยเทพทั้ง 9 องค์ไว้ด้วย อนาคตของการวิจัยเกี่ยวกับเรื่องเพลงตระไหว้ครู ดนตรีไทย ยังสามารถทำได้อีกในหลายประเด็นด้วยกัน เช่น เรื่องของเพลงหน้าพาทย์นอกพิธีไหว้ครู เรื่องรายละเอียด ของความเชื่อในการใช้เพลงตระสำหรับดุริยเทพเฉพาะองค์ การวิเคราะห์เปรียบเทียบความเก่าใหม่ของสำนวนเพลง การวิเคราะห์เชิงประวัติความเป็นมาของเพลงตระแต่ละเพลง ซึ่งยังไม่มีใครเคยศึกษามาก่อน ตลอดจนกลวิธีพิเศษที่ใช้ บรรเลงเพลงตระซึ่งน่าจะศึกษาให้เห็นได้ว่าเพราะเหตุใด เพลงตระจึงจำเป็นต้องใช้กลวิธีการบรรเลงรัวคู่สอง เป็นต้น