วัตถุประสงค์: 1) เพื่อปรับปรุงคุณภาพสารระเหยจากถ่านหินลิกไนต์ ให้เป็นสารเคมีมูลค่าเพิ่ม ได้แก่ เบนซีน โทลูอีน และไซลีน (BTX) 2) เพื่อหาแนวทางที่เหมาะสมในการใช้ประโยชน์ถ่านหินลิกไนต์ โดยใช้เทคโนโลยีสะอาด วิธีการวิจัย : ถ่านหินลิกไนต์จากแหล่งแม่เมาะถูกให้ความร้อนภายใต้ความดัน ทำให้เกิดสารระเหยซึ่ง จะถูกปรับปรุงคุณภาพในเครื่องปฏิกรณ์บรรจุตัวเร่งปฏิกิริยา สารผลิตผลที่ออกจากเครื่องปฏิกรณ์จะถูก วิเคราะห์ โดยเครื่องวิเคราะห์อย่างละเอียด ถ่านหินและกากที่เหลือถูกวิเคราะห์องค์ประกอบโดยเครื่อง มือวิเคราห์ธาตุ ผลการวิจัย : ถ่านหินลิกไนต์จากแหล่งแม่เมาะ มีสารประกอบออกซิเจน ไนโตรเจน และกำมะถัน และ แร่ธาตุต่าง ๆ ปะปนอยู่ในปริมาณสูง มีปริมาณสารระเหย 60 เปอร์เซ็นต์โดยน้ำหนัก (เมื่อไม่คิดความชื้น และเถ้า) สารระเหยดังกล่าวประกอบด้วยไฮโดรคาร์บอนชนิดอะลิฟาติกขนาดเล็กป็นองค์ประกอบหลัก และมีออกไซด์ของคาร์บอนปะปนอยู่ด้วย พบว่ามีสารประกอบไฮโดรคาร์บอนชนิดอะโรแมติก 15 เปอร์เซ็นต์โดยน้ำหนัก จากการให้ความร้อนถ่านหินในบรรยากาศของก๊าซไฮโดรเจน การแยกส่งก๊าซอะ ลิ-ฟาติกเข้ากระบวนการรีฟอร์มมิงโดยใช้ตัวเร่งปฏิกิริยา พบว่าสามารถเพิ่มปริมาณ BTX ได้มากกว่า 15 เปอร์เซ็นต์โดยน้ำหนักโดยคิดจากสายป้อน สรุปเชิงอภิปราย : จากการศึกษาการปรับปรุงคุณภาพถ่านหินที่ผ่านมา พบว่า กระบวนการไฮโดรไพ โรลิซีสควบคู่กับการแตกโมเลกุลสารระเหยที่ได้ โดยใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาซีโอไลต์ชนิด Y เหมาะกับการผลิต BTX จากถ่านหินลิกชนิดซับบิทูมินัส แต่อย่างไรก็ตาม เมื่อใช้ถ่านหินลิกไนต์จากแหล่งแม่เมาะ ซึ่งมี ปริมาณไฮโดรคาร์บอนชนิดอะโรแมติกต่ำเป็นสารตั้งต้น กระบวนการรีฟอร์มมิงโดยใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาซี โอไลต์ชนิด ZSM-5 โดยมีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ช่วย จึงเหมาะสมกว่า ข้อเสนอแนะ : กระบวนการรีฟอร์มมิงสารระเหยจากถ่านหินลิกไนต์ โดยใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาซีโอไลต์ชนิด ZSM-5 โดยมีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ช่วย เป็นทางเลือกที่เหมาะสมและน่าสนใจสำหรับการใช้ประโยชน์ ถ่านหินลิกไนต์อย่างคุ้มค่าในอนาคต Objectives : 1) To upgrade coal volatile matter to be value-added products such as benzene, toluene and xylene (BTX) 2) To find the appropriate option for Mae-Moh lignite utilization via cleaner technology Methodology : Mae-Moh lignite pyrolysis in a high-pressure pyrolyzer and nascent volatile matter upgrading in a catalytic packed-bed reactor. Product analysis by using Gas Chromatography and mass balance technique. Coal and char characterization by using proximate and ultimate analysis. Results : Mae-Moh lignite contains high impurities such as heteroatoms and mineral matter; total volatile yield from pyrolysis process is of about 60 wt% (daf, dry and ash-free basis). The volatile matter consists mainly light aliphatic hydrocarbons and permanent gases, only 15 wt% (daf) of aromatic compounds were produced. It was found that hydropyrolysis of lignite in cooperation with catalytic reforming of aliphatic hydrocarbon products in coal volatile tend to enhance the BTX yields (>15 wt% of aliphatic feed). Discussion Conclusion : In the previous coal upgrading processes, the hydropyrolysis together with volatile hydrocracking over Y-zeolite were recommended for BTX production. In contrast, in this research the CO2-aided catalytic reforming of the pyrolysis products were performed to enhance BTX yield since there were relatively low aromatic fractions produced from Mae-Moh lignite pyrolysis, however the interesting result was achieved. Suggestions : CO2-aided catalytic reforming of the pyrolysis products will be the appropriate option for effective Mae-Moh lignite utilization in near future.