การศึกษาค้นคว้าครั้งนี้ มุ่งศึกษาทัศนะของรองสารวัตรต่อบทบาทในการดำเนินงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดของสถานีตำรวจภูธรอำเภอเมือง ในสังกัดตำรวจภาค 4โดยมีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาและเปรียบเทียบระดับของบทบาทที่คาดหวังและบทบาทที่เป็นจริงและศึกษาสภาพการดำเนินงาน ปัญหาและสาเหตุของปัญหา และแนวทางแก้ไขพัฒนาการดำเนินงานป้องกัน และปราบปรามยาเสพติดของสถานีตำรวจภูธร กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่รองสารวัตรปกครองป้องกัน รองสารวัตรสืบสวน และรองสารวัตรสอบสวน จำนวน 112 คน ได้จากการสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นอย่างเป็นสัดส่วนไปตามประเภทของสถานีตำรวจ การเก็บรวบรวมข้อมูล ระดับของบทบาท ใช้แบบสอบถามแบบมาตราส่วนประมาณค่า นำมาวิเคราะห์โดยใช้สถิติค่าเฉลี่ย ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบสถิติที (t-test) แบบที่ข้อมูลเป็นไม่เป็นอิสระจากกัน และข้อมูลสภาพการดำเนินงาน ปัญหาและสาเหตุของปัญหา และแนวทางแก้ไขพัฒนาใช้การสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง นำมาวิเคราะห์โดยการสรุปประเด็น การนำเสนอผลการวิจัยโดยการพรรณนาวิเคราะห์ ผลการศึกษา พบว่า 1. สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองในสังกัดตำรวจภาค 4 มีความคาดหวังต่อบทบาทดำเนินงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดโดยรวมทุกด้านในระดับมาก และบทบาทเป็นรายด้านในระดับมากตามลำดับ จากมากไปหาน้อยดังนี้ ด้านการป้องกันยาเสพติด ด้านการปราบปรามยาเสพติดและด้านการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด 2. สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองในสังกัดตำรวจภาค 4 มีบทบาทในการดำเนินงานได้จริงในบทบาทโดยรวมทุกด้านในระดับปานกลาง บทบาทเป็นรายด้านระดับปานกลางในด้านการปราบปรามยาเสพติด และด้านการป้องกันยาเสพติด และระดับน้อยในด้านการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด 3. สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองในสังกัดตำรวจภาค 4 มีความคาดหวังต่อบทบาทการดำเนินงานป้องการและปราบปรามยาเสพติดในระดับมากกว่ามีการดำเนินงานได้จริง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ในบทบาทโดยรวมทุกด้าน เป็นรายด้าน และเป็นรายข้อ 4. สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองในสังกัดตำรวจภาค 4 ที่ไม่ได้รับผิดชอบพื้นที่แนวชายแดน คาดหวังที่จะมีบทบาทการดำเนินงาน และดำเนินงานได้จริงในระดับที่ไม่แตกต่างกับสถานีตำรวจภูธรที่ต้องรับผิดชอบแนวชายแดน ทั้งบทบาทโดยรวมทุกด้าน เป็นรายด้าน และเกือบทุกข้อ 5. ในพื้นที่รับผิดชอบสถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองในสังกัดตำรวจภาค 4 มีการแพร่ระบาดของยาเสพติดอยู่ในปริมาณที่สูง ยาเสพติดที่พบ ได้แก่ กัญชา เฮโรอีน ฝิ่น แอมเฟตามีน และสารระเหย ยาเสพติดที่ปลูกอยู่ในพื้นที่ คือ กัญชา พบมากที่สุดในจังหวัดนครพนมและมุกดาหาร มีการลักลอบนำยาเสพติดเข้ามาในประเทศไทยจากประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ตามแนวชายแดนทางจังหวัดหนองคาย มุกดาหาร นครพนม และเลย มีการแพร่ระบาดทุกกลุ่มบุคคล เช่น เด็กนักเรียน นักศึกษา ผู้ใช้แรงงาน ผู้ขับขี่รถยนต์บรรทุกและรถยนต์โดยสาร การดำเนินงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดได้ยึดแนวนโยบายในแผนกรมตำรวจแม่บทและแผนของตำรวจภาค 4 เป็นหลัก โดยได้มีการจัดตำรวจชุดเฉพาะกิจสนับสนุนตำรวจชุดชุมชนสัมพันธ์ของสถานีด้วยการออกปฏิบัติหน้าที่เป็นบางช่วงระยะเวลาอย่างสม่ำเสมอ ปัญหาอุปสรรคในการดำเนินงานที่สำคัญมีดังนี้ ด้านการป้องกันยาเสพติด พื้นที่เป็นป่าไม้เทือกเขาและมีแนวชายแดนยาวยากแก่การตรวจค้นจับกุม มีงบประมาณไม่เพียงพอ ขาดการประชาสัมพันธ์ถึงโทษพิษภัยของยาเสพติดขาดอุปกรณ์ เครื่องมือและยานพาหนะสนับสนุน ผู้ปฏิบัติงานมีน้อยและไม่มีผู้ชำนาญเฉพาะด้านและมีอิทธิพลทางการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้อง ด้านการปราบปรามยาเสพติด ตัวเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติถูกข่มขู่ ปองร้ายต่อชีวิตและครอบครัว ขาดงบประมาณสนับสนุนที่เพียงพอ การนำมาตรการสมคบมาใช้ยังไม่เกิดผลเท่าที่ควรทั้งยังขาดการประสานงานระหว่างหน่วยปฏิบัติต่างพื้นที่ ด้านการบำบัดรักษา สถานที่บำบัดรักษาไม่เพียงพอ ไม่มีงบประมาณสนับสนุนในการจัดส่งผู้ต้องหาที่ติดยาเสพติดไปบำบัดรักษา และไม่มีการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง มีข้อเสนอเกี่ยวกับแนวทางแก้ไขพัฒนา ดังนี้ รัฐควรจัดงบประมาณเพิ่มเติมอย่างเพียงพอ จัดหาอุปกรณ์เครื่องมือที่ทันสมัยสนับสนุนทุกสถานี มีการอบรมบุคลากรด้านการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดเป็นระยะ เพิ่มสวัสดิการให้กับเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติเป็นกรณีพิเศษ และจัดสถานที่ราชการ โดยเฉพาะในโรงพยาบาลของรัฐและเอกชนให้เป็นที่บำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดได้