การศึกษาครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาการดำเนินงาน ปัญหา และแนวทางแก้ไขปัญหาการดำเนินงานการบริหารทั่วไป งานธุรการ งานวิชาการ งานปกครองนักเรียน งานบริการ และงานโรงเรียนกับชุมชน โรงเรียนคำเขื่อนแก้วชนูปถัมภ์ สาขาตำบลโพนทัน และโรงเรียนกุดชุมวิทยาคม สาขาบ้านหนองเมืองกลาง ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้บริหารโรงเรียน ผู้ประสานงานโรงเรียนสาขา ครู-อาจารย์ที่ปฏิบัติหน้าที่ในโรงเรียนสาขา และผู้นำชุมชนท้องถิ่นโรงเรียนสาขา ปีการศึกษา 2539 จำนวน 45 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต เทปบันทึกเสียง กล่อยถ่ายภาพ และสมุดบันทึก ทำการวิเคราะห์ข้อมูลแล้วเสนอผลการศึกษาโดยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ (Descriptive Analysis) ผลการวิจัยของโรงเรียนสาขาทั้งสองปรากฎดังนี้ 1. การดำเนินงาน งานการบริหารทั่วไป มีการจัดองค์กรและกำหนดน้าที่รับผิดชอบตามขอบข่ายงานของกรมสามัญศึกษา มีการจัดทำแผนและดำเนินงานตามแผนโดยความเห็นชอบของโรงเรียนแม่ งานธุรการ ที่ดำเนินการส่วนมกาเป็นงานเกี่ยวกับเอกสาร เช่น การจัดเก็บเอกสาร ทะเบียนรับ-ส่ง การโต้ตอบหนังสือ หลักฐานการมาปฏิบัติราชการ ส่วนงานการเงินและบัญชี โรงเรียนแม่ดำเนินการยกเว้นเงินค่าใช้สอยและวัสดุ หรือเงินบริจาคที่โรงเรียนสาขาดำเนินการเอง งานวิชาการมีการใช้แผนงานวิชาการร่วมกับโรงเรียนแม่ ทั้งนโยบาย แผนการเรียนครูอาจารย์ผู้สอน ตารางสอน แผนการสอน สื่อการสอน เอกสารต่าง ๆ ตลอดทั้งข้อสอบมีการจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมและพัฒนาทางด้านวิชาการ การจัดทำหลักฐานต่าง ๆ ดำเนินการโดยโรงเรียนแม่ งานปกครองนักเรียน มีการจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมความมีวินัย คุณธรรมจริยธรรม และประชาธิปไตย การแก้ไขพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของนักเรียน ไปพบผู้ปกครองทันทีที่มีปัญหาเพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหานักเรียน งานบริการ โรงเรียนสาขาจัดบริการให้ตามความต้องการและความจำเป็น โดยไม่ได้จัดทำแผน การบริการที่จัด ได้แก่ บริการน้ำดื่ม น้ำใช้บริการโภชนาการ บริหารสุขภาพอนามัย บริการห้องสมุด บริการโสตทัศนูปกรณ์ และบริการแนะแนวงานโรงเรียนกับชุมชน มีการจัดทำแผนที่สอดคล้องกับความต้องการของชุมชน มีการรวบรวมเกียรติประวัติของโรงเรียนและเผยแพร่แก่ชุมชน มีการวางแผนการทำกิจกรรมร่วมกัน โดยชุมชนให้ความร่วมมือและช่วยเหลือเป็นอย่างดี 2. ปัญหา พบปัญหาสำคัญเหมือนกันคือ มีบุคลากรไม่เพียงพอกับปริมาณงาน เนื่องจากมีครูอาจารย์ประจำน้อย และครูอาจารย์ที่ช่วยสอนมุ่งงานสอนเพียงอย่างเดียว การจัดเก็บเอกสารและข้อมูลไม่เป็นปัจจุบัน ขาดระบบจัดเก็บที่ดี ไม่มีที่จัดเก็บ งบประมาณจำกัดมีอุปกรณ์และสื่อการสอนน้อย ครูอาจารย์ติดตามดูแลความประพฤติของนักเรียนไม่ทั่วถึงผู้ปกครองมีทัศนคติที่ไม่ดีเมื่อครูอาจารย์ไปพบ เวลาทำงานของครูอาจารย์และผู้ปกครองไม่เอื้อต่อการพบปะพูดคุย ชุมชนสนับสนุนกำลังทรัพย์ได้ไม่เต็มที่ ส่วนปัญหาที่พบต่างกันโรงเรียนคำเขื่อนแก้วชนูปถัมภ์ สาขาตำบลโพนทัน พบปัญหาที่ครูมาช่วยสอนมาสอนไม่ทันเวลาจัดสอนแทนไม่ได้ การจัดสอบแก้ตัวไม่สะดวก โรงเรียนกุดชุมวิทยาคม สาขาบ้านหนองเมืองกลางพบปัญหา ครูอาจารย์มีคาบสอนมากและสอนหลายวิชา 3. แนวทางแก้ไขปัญหา โรงเรียนได้แก้ปัญหาโดยผู้ประสานงานโรงเรียนสาขาและครูอาจารย์ประจำรับผิดชอบงานที่ไม่มีผู้รับผิดชอบเอง ขอบริจาคเงินและอุปกรณ์การเรียนจากผู้มีจิตศรัทธา ทำความเข้าใจและขอความร่วมมือครูอาจารย์ดูแลนักเรียน ออกพบปะผู้ปกครองบ่อยครั้งขึ้น นัดหมายเวลาพบปะในช่วงกลางคืน และขอความร่วมมือด้านแรงงานจากชุมชนหมุนเวียนเป็นหมู่บ้าน ส่วนปัญหาที่แต่ละโรงเรียนพบ โรงเรียนได้แก้ไขปัญหาโดยจัดตารางสอนให้ครูอาจารย์ที่มีและไม่มียานพาหนะส่วนตัวตรงกัน เพื่อความสะดวกในการเดินทางรวมห้องสอนในบางคาบ เชิญวิทยากรท้องถิ่น นัดหมายวันเวลาสอบแก้ตัวทั้งครูอาจารย์และนักเรียนล่วงหน้า จากการศึกษาครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่า โรงเรียนสาขาได้ดำเนินงานตามขอบข่ายงานของกรมสามัญศึกษา ปัญหาสำคัญที่ทำให้ผลการดำเนินงานไม่เป็นไปตามที่คาดหวังคือ มีบุคลากรประจำน้อยไม่สมดุลกับปริมาณงานที่รับผิดชอบ และงบประมาณที่ได้ไม่เพียงพอ โรงเรียนแม่ควรจัดครูอาจารย์ให้ปฏิบัติหน้าที่ประจำโรงเรียนสาขาตามความเหมาะสม และโรงเรียนสาขาควรสัมพันธ์กับชุมชนให้มากขึ้น