การวิจัยครั้งนี้มีความมุ่งหมาย เพื่อศึกษาปัญหาการฝึกนักศึกษาวิชาทหาร และเปรียบเทียบปัญหาการฝึกนักศึกษาวิชาทหาร จังหวัดทหารบกนครพนม ซึ่งแบ่งปัญหาออกเป็น 5 ด้าน คือ ด้านนักศึกษาวิชาทหาร ได้แก่แรงจูงใจและสิทธิที่ได้รับ ด้านหลักสูตรการฝึกวิชาทหาร ได้แก่ ระยะเวลาการฝึกวิชาทหาร ด้านสถานที่ฝึกวิชาทหาร ได้แก่ พื้นที่ไม่เพียงพอ อาคารเรียน ห้องเรียนไม่เหมาะสม ด้านอาวุธยุทโธปกรณ์ ได้แก่ ความเพียงพอความเหมาะสม ความทันสมัย และด้านงบประมาณ ได้แก่ การจำกัดและไม่เพียงพอ โดยเก็บรวบรวมข้อมูล จากข้าราชการ หน่วยฝึกนักศึกษาวิชาทหารรวม 48 นาย ผู้รับผิดชอบการฝึกวิชาทหารของสถานศึกษาวิชาทหารจำนวน 50 คน รวมทั้งสิ้น 98 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นแบบสอบถามที่ให้เลือกตอบโดยแบ่งระดับการตอบเป็น 5 ระดับ คือมากที่สุด มาก ปานกลาง น้อย น้อยที่สุด ส่วนท้ายเป็นแบบปลายเปิด ให้แสดงความคิดเห็นจำนวนแบบสอบถามทั้งหมด จำนวน 42 ข้อ มีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ 0.91 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ ค่าร้อยละ (Percentage) ค่าเฉลี่ย(Mean) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation) การวิเคราะห์ความแปรปรวน แบบสองทาง (Two-way Analys is of Variance) และการเปรียบเทียบรายคู่โดยใช้วิธีของ Scheffe' ผลการวิจัย พบว่า 1. ปัญหาการฝึกนักศึกษาวิชาทหาร จังหวัดทหารบกนครพนม รวมทุกด้านมีปัญหาอยู่ในระดับ ปานกลาง เมื่อแยกพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านนักศึกษาวิชาทหาร ด้านหลักสูตรการฝึกวิชาทหาร และด้านสถานที่ฝึกวิชาทหารทั้งข้าราชการสังกัดหน่วยฝึกนักศึกษาวิชาทหารและผู้รับผิดชอบการฝึกวิชาทหารของสถานศึกษาวิชาทหาร มีปัญหาอยู่ในระดับปานกลาง สำหรับด้านอาวุธยุท-โธปกรณ์ และด้านงบประมาณมีปัญหาอยู่ในระดับมาก 2. ผลการเปรียบเทียบปัญหาการฝึกนักศึกษาวิชาทหารแบ่งออกเป็น 2กลุ่ม คือ 2.1 ผลการเปรียบเทียบปัญหาการฝึกนักศึกษาวิชาทหาร ของข้าราชการ สังกัดหน่วยฝึกนักศึกษาวิชาทหาร พบว่า 2.1.1 นายทหารชั้นสัญญาบัตร กับ นายทหารชั้นประทวนมีปัญหา ด้านนักศึกษาวิชาทหาร แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ.05 สำหรับปัญหาด้านหลักสูตรการฝึกวิชาทหาร ด้านสถานที่ฝึกวิชาทหารด้านอาวุธยุทโธปกรณ์ และด้านงบประมาณ แตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ 2.1.2 ข้าราชการสังกัดหน่วยฝึกนักศึกษาวิชาทหารที่มีประสบการณ์ การฝึกวิชาทหารไม่เกิน 5 ปี กับข้าราชการสังกัดหน่วยฝึกนักศึกษาวิชาทหาร ที่มีประสบการณ์ ในการฝึกวิชาทหารมากกว่า 5 ปี มีปัญหาด้านนักศึกษาวิชาทหาร ด้านหลักสูตรการฝึกวิชาทหารด้านอาวุธยุทโธปกรณ์ และด้านงบประมาณ แตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ 2.2 ผลการเปรียบเทียบปัญหาการฝึกนักศึกษาวิชาทหาร ของผู้รับผิดชอบ การฝึกวิชาทหารของสถานศึกษาวิชาทหาร พบว่า 2.2.1 ผู้กำกับนักศึกษาวิชาทหารพิเศษ ผู้กำกับนักศึกษาวิชาทหาร และผู้ช่วยผู้กำกับนักศึกษาวิชาทหาร มีปัญหาด้านนักศึกษาวิชาทหาร ด้านหลักสูตรการฝึก วิชาทหารด้านสถานที่ฝึกวิชาทหาร ด้านอาวุธยุทโธปกรณ์ และด้านงบประมาณ แตกต่างกันอย่าง ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ 2.2.2 ผู้รับผิดชอบการฝึกวิชาทหารของสถานศึกษาวิชาทหาร ที่อยู่ใน สถานศึกษาวิชาทหารระดับจังหวัด ระดับอำเภอ และระดับตำบล มีปัญหาด้านสถานที่ฝึก วิชาทหารแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยสถานศึกษาวิชาทหารระดับอำเภอ จะแตกต่างจากสถานศึกษาวิชาทหารระดับตำบล และปัญหาด้านอาวุธยุทโธปกรณ์แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดย สถานศึกษาวิชาทหารระดับจังหวัดจะแตกต่างจาก ระดับตำบลและสถานศึกษาวิชาทหารระดับอำเภอจะแตกต่างจากระดับตำบล สำหรับปัญหา ด้านนักศึกษาวิชาทหาร ด้านหลักสูตรการศึกษาวิชาทหาร และด้านงบประมาณ แตกต่างกันอย่าง ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ซึ่งผลการวิจัยดังกล่าวเป็นไปตามสมมุติฐานที่ตั้งไว้ และชี้ให้เห็นว่าการฝึก นักศึกษาวิชาทหารมีปัญหาอยู่หลายด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ด้านอาวุธยุทโธปกรณ์และด้านงบประมาณ ซึ่งผู้ที่รับผิดชอบในการวางแผนการฝึกนักศึกษาวิชาทหารควรคำนึงถึงปัญหา เหล่านี้ด้วย