การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาคุณลักษณะของประชาชนที่ไม่มี หลักประกันสุขภาพ และ 2) ศึกษาสาเหตุของการไม่มีหลักประกันสุขภาพ เป็นการวิจัยเชิง พรรณนา (Descriptive Research) ประชากรที่ศึกษาคือ ประชาชนที่ไม่มีหลักประกัน สุขภาพใด ๆ ที่อาศัยอยู่ในอำเภอสำโรงไม่น้อยกว่า 6 เดือน โดยการสุ่มตัวอย่างแบบ Cluster Random Sampling ได้ประชากรตัวอย่าง 1,726 คน เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูป SPSS for Windows Version 7.5 สถิติที่ใช้ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่า Chi-square และ ประมาณค่าช่วงเชื่อมั่นของค่าเฉลี่ย และค่าสัดส่วน (95% Confidence Interval of Mean and Proportion) ผลการวิจัย พบว่า ประชาชนที่ไม่หลักประกันสุขภาพ เป็นเพศหญิงร้อยละ 47.7 และเพศชายร้อยละ 52.3 พบในทุกกลุ่มอายุ มีอายุเฉลี่ย 31.7 ปี (SD=14.7, 95% CI 31.04 - 32.42) มีประชาชนร้อยละ 48.2 มีอายุระหว่าง 20 - 39 ปี ประกอบอาชีพ เกษตรกรรม ร้อยละ 82.3 ประชาชนร้อยละ 75.4 มีรายได้ต่ำกว่า 33,600 บาทต่อครอบครัว ต่อปี รายได้เฉลี่ย 25,367.81 บาทต่อครอบครัวต่อปี (SD=17, 660.04, 95% CI 24,169.98 - 26,565.64) ประวัติการมีหลักประกันสุขภาพ พบว่า ร้อยละ 64.1 เคยมี หลักประกันสุขภาพจากคุณลักษณะต่าง ๆ ที่พบในการศึกษา เมื่อจัดหลักประกันสุขภาพที่ เหมาะสมให้กับประชาชนกลุ่มนี้ พบว่า มีประชาชนสมควรได้รับหลักประกันสุขภาพประเภท รัฐสวัสดิการสูงถึงร้อยละ 79.4 (95% CI 77.5 - 81.3) ประเภทสมัครใจร้อยละ 19.4 (95% CI 17.5 - 21.3) และประกันสุขภาพภาคบังคับร้อยละ 1.0 (95% CI 0.5 - 1.5) ผลการศึกษาปัจจัยต่าง ๆ พบว่า ปัจจัยนำ ประชาชนส่วนใหญ่มีความรู้เกี่ยวกับโครงการ ประกันสุขภาพโดยเฉพาะโครงการบัตรประกันสุขภาพ และ ส่วนใหญ่รับรู้ความเสี่ยงต่อการ เจ็บป่วย แต่มีประชาชนเพียง 1 ใน 3 เท่านั้นที่รับรู้ความรุนแรงของการเจ็บป่วย เมื่อ ศึกษาประวัติการเจ็บป่วย พบว่ามีประชาชนเพียงร้อยละ 36.9 ที่เคยเจ็บป่วยและเป็นการ เจ็บป่วยเพียงเล็กน้อย ประชาชนเกือบทั้งหมดหรือร้อยละ 99.7 รับรู้ประโยชน์ของการ มีหลักประกันสุขภาพ แต่มีประชาชนร้อยละ 47.3 ที่ไม่มั่นใจว่าเมื่อมีหลักประกัน สุขภาพแล้ว จะได้รับการรักษาที่ดี ปัจจัยเอื้อ พบว่าประชาชนมากกว่าร้อยละ 70 เห็นว่า การดำเนินการสร้างหลักประกันสุขภาพเหมาะสมแล้ว สามารถเข้าถึงได้สะดวกและมีราคา เหมาะสม ปัจจัยเสริม พบว่า ประชาชนร้อยละ 94.6 ได้รับคำแนะนำเกี่ยวกับการประกันสุขภาพ และเกือบทั้งหมดมีญาติพี่น้องที่มีหลักประกันสุขภาพ สาเหตุของการไม่มีหลักประกันสุขภาพ พบว่า ประชาชนไม่มีหลักประกันสุขภาพส่วนใหญ่ จะประเมินว่า ไม่คุ้มค่าในการซื้อบัตรประกันสุขภาพ เนื่องจากไม่ค่อยป่วย หรือป่วย เพียงเล็กน้อย มีอุปสรรคในการขอมีบัตร สปร. ไม่มีเงินซื้อบัตรสุขภาพ และไม่มั่นใจ ในการดูแลรักษาพยาบาล จะเห็นว่าสาเหตุหลัก ๆ ที่พบ สอดคล้องกับการรับรู้ของประชาชน ที่พบว่า ประชาชนจะรับรู้ความเสี่ยงของการเจ็บป่วย แต่มีเพียง 1 ใน 3 ที่รับรู้ความ รุนแรงของการเจ็บป่วย