การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาจิตลักษณะและสถานการณ์ที่เกี่ยวข้อง กับพฤติกรรมใฝ่รู้ของครูประถมศึกษา โดยศึกษาปัจจัยสถานการณ์ 3 ตัวแปร และปัจจัย จิตลักษณะ 5 ตัวแปร กับพฤติกรรมใฝ่รู้ของครู กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยเป็น ข้าราชการครูสังกัดสำนักงานการประถมศึกษาอำเภอเมืองบุรีรัมย์ ปีการศึกษา 2543 จำนวนทั้งสิ้น 311 คน เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบวัด ปัจจัยสถานการณ์ แบบวัดจิตลักษณะทั้ง 5 ตัวแปร และแบบวัดพฤติกรรมใฝ่รู้ วิเคราะห์ ข้อมูลเพื่อหาค่าเฉลี่ย ค่าร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานของข้อมูลพื้นฐาน การวิเคราะห์ ความแปรปรวนสามทาง และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน ผลการวิจัยพบว่า 1. ปัจจัยสถานการณ์ มีผลต่อพฤติกรรมใฝ่รู้ของครู ดังนี้การสนับสนุนทางสังคม พบในครูกลุ่มต่อไปนี้ 1) กลุ่มเพศหญิง ที่มีความ เชื่ออำนาจในตนในการทำงานสูง แต่มีลักษณะมุ่งอนาคตควบคุมตนต่ำ หรือมีลักษณะมุ่ง อนาคตควบคุมตนต่ำ 2) กลุ่มรวม ที่มีลักษณะมุ่งอนาคตควบคุมตนสูงหรือต่ำ 3) กลุ่มอายุ ราชการปานกลาง ที่มีลักษณะอนาคตควบคุมตนต่ำ 4) กลุ่มอายุราชการน้อย ที่มีความเชื่อ อำนาจในตนในการทำงานสูง และ 5) กลุ่มรวมและทุกกลุ่มย่อย กล่าวคือ ถ้าครูกลุ่ม ดังกล่าวนี้ได้รับการสนับสนุนทางสังคมสูง จะมีพฤติกรรมใฝ่รู้สูงกว่าครูกลุ่มดังกล่าว ที่ได้รับการสนับสนุนทางสังคมต่ำประสบการณ์ฝึกอบรม พบในครูกลุ่มต่อไปนี้ 1) กลุ่มอายุราชการปานกลาง ที่มีแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์สูง หรือมีลักษณะมุ่งอนาคตควบคุมตนสูง 2) กลุ่มรวม ที่มี การปฏิบัติทางพุทธศาสนาสูง 3) กลุ่มการศึกษาปานกลางที่มีการปฏิบัติทางพุทธศาสนาสูง 4) กลุ่มอายุราชการน้อย ที่มีการปฏิบัติทางพุทธศาสนาสูง และ 5) กลุ่มรวมและทุก กลุ่มย่อย ยกเว้นในกลุ่มอายุราชการน้อย กล่าวคือ ถ้าครูกลุ่มดังกล่าวนี้ได้รับ ประสบการณ์ฝึกอบรมสูง จะมีพฤติกรรมใฝ่รู้สูงกว่าครูกลุ่มดังกล่าว ที่ได้รับประสบการณ์ ฝึกอบรมต่ำ 2. ปัจจัยจิตลักษณะตามสถานการณ์มีผลต่อพฤติกรรมใฝ่รู้ของครู ดังนี้ความเชื่ออำนาจในตนในการทำงาน พบในครูกลุ่มต่อไปนี้ 1) กลุ่มอายุราชการ ปานกลาง ที่มีเหตุผลเชิงจริยธรรมสูง และ 2) กลุ่มรวมและกลุ่มอายุราชการปานกลาง กล่าวคือ ถ้าครูกลุ่มดังกล่าวนี้มีความเชื่ออำนาจในตนในการทำงานต่ำ จะมีพฤติกรรม ใฝ่รู้สูงกว่าครูกลุ่มดังกล่าวที่มีความเชื่ออำนาจในตนในการทำงานสูง 3. ปัจจัยจิตลักษณะเดิม มีผลต่อพฤติกรรมใฝ่รู้ของครู ดังนี้แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ พบในครูกลุ่มต่อไปนี้ 1) กลุ่มรวมที่มีสภาพแวดล้อม ในโรงเรียนและความเชื่ออำนาจในตนในการทำงานสูงหรือต่ำทั้งสองตัวแปร 2) กลุ่มเพศชาย ที่มีสภาพแวดล้อมในโรงเรียนและความเชื่ออำนาจในตนในการทำงานสูงหรือต่ำทั้งสองตัวแปร 3) กลุ่มอายุราชการปานกลาง ที่มีประสบการณ์ฝึกอบรมสูงหรือต่ำ หรือมีความเชื่ออำนาจ ในตนในการทำงานสูง 4) กลุ่มการศึกษาปานกลาง ที่มีความเชื่อสูงหรือต่ำ และ 5) กลุ่มรวม และทุกกลุ่มย่อย กล่าวคือ ถ้าครูกลุ่มดังกล่าวนี้มีแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์สูง จะมี พฤติกรรมใฝ่รู้สูงกว่าครูกลุ่มดังกล่าว ที่มีแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ต่ำการปฏิบัติทางพุทธศาสนา พบในครูกลุ่มต่อไปนี้ 1) กลุ่มรวมที่ได้รับประสบการณ์ ฝึกอบรมสูง 2) กลุ่มการศึกษาปานกลาง ที่ได้รับประสบการณ์ฝึกอบรมสูง 3) กลุ่มอายุ ราชการปานกลาง ที่ได้รับประสบการณ์ฝึกอบรมสูง และ 4) กลุ่มรวมและทุกกลุ่มย่อย กล่าวคือ ถ้าครูกลุ่มดังกล่าวนี้ มีการปฏิบัติทางพุทธศาสนาสูง จะมีพฤติกรรมใฝ่สูงกว่า ครูกลุ่มดังกล่าว ที่มีการปฏิบัติทางพุทธศาสนาต่ำลักษณะมุ่งอนาคตควบคุมตน พบในครูกลุ่มต่อไปนี้ 1) กลุ่มรวม ที่ได้รับ การสนับสนุนทางสังคมต่ำ 2) กลุ่มเพศหญิง ที่ได้รับการสนับสนุนทางสังคมต่ำ 3) กลุ่ม อายุราชการปานกลาง ที่ได้รับประสบการณ์ฝึกอบรมสูง และ 4) กลุ่มรวมและทุกกลุ่มย่อย ยกเว้นในกลุ่มการศึกษาต่ำ กล่าวคือถ้าครูกลุ่มดังกล่าวนี้ มีลักษณะมุ่งอนาคตควบคุม ตนสูง จะมีพฤติกรรมใฝ่รู้สูงกว่าครูกลุ่มดังกล่าวที่มีลักษณะมุ่งอนาคตควบคุมตนต่ำเหตุผลเชิงจริยธรรม พบในครูกลุ่มต่อไปนี้ 1) กลุ่มอายุราชการปานกลาง ที่มีความเชื่ออำนาจในตนในการทำงานต่ำ 2) กลุ่มรวมและทุกกลุ่มย่อย กล่าวคือ ถ้าครู กลุ่มดังกล่าวนี้มีเหตุผลเชิงจริยธรรมสูง จะมีพฤติกรรมใฝ่รู้สูงกว่าครูกลุ่มดังกล่าว ที่มีเหตุผลเชิงจริยธรรมต่ำ 4. ปัจจัยสถานการณ์ 3 ตัวแปร ปัจจัยจิตลักษณะ 5 ตัวแปร รวม 8 ตัวแปร สามารถ ร่วมกันทำนายพฤติกรรมใฝ่รู้ของครูได้มากกว่าตัวแปรทำนายชุดใดชุดหนึ่งเพียงลำพัง โดยมีตัวแปรทำนายสำคัญ ได้แก่ แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ การสนับสนุนทางสังคม การปฏิบัติ ทางพุทธศาสนา ประสบการณ์ฝึกอบรม ลักษณะมุ่งอนาคตควบคุมตน และสภาพแวดล้อมในโรงเรียน พบว่าในกลุ่มรวมสามารถทำนายได้ร้อยละ 41.9 และกลุ่มย่อยที่มีปริมาณการทำนาย สูงสุด คือในครูกลุ่มอายุราชการปานกลาง สามารถทำนายได้ร้อยละ 47.8 ข้อเสนอแนะ ในการทำวิจัยครั้งต่อไป ควรนำตัวแปรด้านจิตลักษณะที่ค้นพบไปสร้างต้นแบบเพื่อการฝึก อบรมพัฒนาพฤติกรรมใฝ่รู้ของครู และควรทำการศึกษาตัวแปรอื่น ๆ ที่ส่งผลต่อพฤติกรรม ใฝ่รู้เพิ่มขึ้น เพื่อหาแนวทางการพัฒนาพฤติกรรมใฝ่รู้ที่ยั่งยืนต่อไป