รายงานการศึกษาอิสระ เรื่อง การจัดการธุรกิจชาใบหม่อนของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ในจังหวัดขอนแก่น มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบถึงหลักการจัดการธุรกิจชาใบหม่อน และโครงสร้าง ตลาดชาใบหม่อนในจังหวัดขอนแก่น โดยคาดว่าข้อมูลที่ได้จากการศึกษาจะเป็นประโยชน์ต่อการ พัฒนาธุรกิจชาใบหม่อนให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ผลการศึกษาครั้งนี้สรุปได้ว่า หลักการจัดการธุรกิจชาใบหม่อนของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร 1. ด้านการผลิต กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรผลิตชาใบหม่อนทั้งหมด 5,847 กิโลกรัมต่อปี มีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยกิโลกรัมละ 70.09 บาท ต้นทุนส่วนใหญ่เป็นค่าจัดการได้แก่ ค่าบรรจุภัณฑ์ ค่าโทรศัพท์ และค่าใช้จ่ายในการเดินทาง คิดเป็นร้อยละ 42.80 รองลงมาคือ ต้นทุนวัตถุดิบ หรือค่าใบหม่อนสดคิดเป็นร้อยละ 35.67 2. ด้านการตลาด กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรจำหน่ายผลิตภัณฑ์ชาใบหม่อนผ่านช่องทางการ จำหน่าย 3 ช่องทาง ได้แก่ จำหน่ายให้กับพ่อค้าคนกลางที่มารับซื้อที่หมู่บ้าน จำหน่ายให้ กับร้านค้าในจังหวัด และจำหน่ายโดยตรงให้กับผู้บริโภค มีมูลค่าการจำหน่ายทั้งหมด 1,665,540 บาทต่อปีโดยจำหน่ายผ่านพ่อค้าคนกลางมากที่สุดคิดเป็นร้อยละ 71.11 จำหน่าย ให้กับร้านค้าในจังหวัดคิดเป็นร้อยละ 16.14 และจำหน่ายโดยตรงให้กับผู้บริโภคคิดเป็น ร้อยละ 6.75 3. ด้านการเงิน กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรมีรายได้จากการจำหน่ายชาใบหม่อน ซึ่งจำหน่าย ราคาเฉลี่ยกิโลกรัมละ 283.14 บาท และมีต้นทุนเฉลี่ยกิโลกรัมละ 70.09 บาท มีกำไรสุทธิ เฉลี่ยกิโลกรัมละ 214.76 บาท ซึ่งได้จัดสรรผลตอบแทนให้กับสมาชิกแต่ละราย โดยคิดตาม ปริมาณชาใบหม่อนที่สมาชิกแต่ละคนผลิตส่งให้กลุ่มในราคาเฉลี่ยกิโลกรัมละ 214.76 บาท อย่างไรก็ตามในการดำเนินธุรกิจให้มีประสิทธิภาพนั้น ต้องมีเงินลงทุนเบื้องต้น 6,000 บาท และมีเงินหมุนเวียนเดือนละ 125,000 บาท แต่ปัจจุบันยังไม่มีสถาบันการเงิน ใดอำนวยสินเชื่อให้กับกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรทำให้การขยายธุรกิจเป็นไปอย่างช้าๆ 4. ด้านการจัดองค์กร กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรมีการแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบโดยการ เลือกตั้งคณะกรรมการบริหารจำนวน 9 คน อยู่ในวาระคราวละ 1 ปี ประกอบด้วย ประธาน กรรมการ รองประธาน เหรัญญิก ประชาสัมพันธ์ และเลขานุการ และคณะกรรมการกลางรับผิดชอบ งานในหน้าที่ต่างๆ อีก 4 ตำแหน่ง ได้แก่ ฝ่ายการตลาด ฝ่ายตรวจสอบบัญชีและคุณภาพ ฝ่าย ส่งเสริมความรู้และสินเชื่อ และฝ่ายทำหน้าที่ทั่วไป โครงสร้างการตลาด ตลาดชาใบหม่อนในจังหวัดขอนแก่น เป็นตลาดผู้ขายน้อยราย ความ แตกต่างของผลิตภัณฑ์เป็นความแตกต่างด้านคุณภาพ ได้แก่ ความหอม รสชาต และสี ซึ่งขึ้นกับ เทคนิคการผลิตที่แตกต่างกัน อุปสรรคในการเข้าสู่ตลาด ได้แก่ ความรอบรู้ในการประกอบธุรกิจ เทคนิคการผลิต และความสามารถในการหาแหล่งเงินทุน ปัญหาและอุปสรรค ด้านการผลิตได้แก่ คุณภาพของชาใบหม่อนที่ยังไม่ได้มาตรฐาน โดย เฉพาะเรื่องความสม่ำเสมอของสีชาใบหม่อน ซึ่งกำหนดให้มีสีเขียวอมดำสม่ำเสมอกันทั้งรุ่นที่ ผลิต แต่เนื่องจากการผลิตได้ทำการแยกกันผลิตในแต่ละราย เมื่อนำมารวมกันสีของชาใบหม่อน จึงไม่กลมกลืนกันทำให้ขายไม่ได้ราคา การเก็บรักษาชาใบหม่อนในถุงพลาสติกเพียงชั้นเดียว ทำให้ชาใบหม่อนเกิดเชื้อราเนื่องจากความชื้นได้ง่าย และปัญหาเรื่องปริมาณการผลิตที่ยัง ไม่มีความแน่นอน ส่วนด้านการตลาด ได้แก่ ช่องทางการจำหน่ายยังมีน้อย การขาดการประชาสัมพันธ์ อย่างต่อเนื่อง การบรรจุภัณฑ์ที่ยังไม่สวยงาม ด้านการเงิน ได้แก่ การขาดแหล่งเงินทุนและ ยังมีต้นทุน ด้านการจัดการค่อนข้างสูง ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้ 1. ด้านการผลิต ควรมีการวางแผนการผลิต โดยกำหนดปริมาณการผลิตที่แน่นอน โดยการ แบ่งเป็นโควต้าการผลิตให้กับสมาชิกแต่ละราย ซึ่งจะทำให้พ่อค้าเกิดความมั่นใจในปริมาณที่ สั่งซื้อ สมาชิกแต่ละรายควรมีการตัดแต่งกิ่งใบหม่อนเพื่อให้แตกใบได้เร็วขึ้น จะทำให้มี ใบหม่อนเพียงพอสำหรับผลิตชาใบหม่อน ช่วยลดต้นทุนค่าใบหม่อนสด และช่วยลดความไม่สม่ำเสมอ ของสีชาใบหม่อนได้ 2. ด้านการตลาด ควรมีการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ให้มีความสวยงาม สามารถใช้เป็นสื่อ ประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างการรับรู้ถึงคุณประโยชน์ของการดื่มชาใบหม่อน 3. ด้านการเงิน ควรมีการวางแผนการใช้จ่าย โดยตั้งเป็นงบประมาณค่าใช้จ่ายแต่ละ ประเภทให้ชัดเจน แล้วควบคุมการใช้จ่ายให้เป็นไปตามนั้น นอกจากนี้ภาครัฐควรช่วยเหลือใน การจัดหาแหล่งเงินกู้ให้ เช่นให้ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์อำนวยสินเชื่อให้กับกลุ่ม แม่บ้านเกษตรกรได้ จะช่วยกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรมีเงินลงทุนเพื่อขยายธุรกิจได้มากขึ้น 4. ด้านการจัดองค์กร ภาครัฐควรส่งเสริมด้านการฝึกอบรมความรู้ ให้กับคณะกรรมการ บริหารกลุ่มและสมาชิกอย่างต่อเนื่องเพื่อให้เกิดทักษะและความชำนาญในการจัดการธุรกิจ