การวิจัยครั้งนี้ เป็นการศึกษาเชิงพรรณนา (Descriptive Research) ชนิดตัดขวาง (Cross-Sectional Study) โดยทำการศึกษา ณ จุดเวลาใดเวลาหนึ่ง ซึ่งเวลาการเก็บตัวอย่าง น้ำคือ 12.45-16.20 อยู่ระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2544 - กุมภาพันธ์ 2545 รวมทั้งหมด 4 ครั้ง โดยพื้นที่ศึกษาคือลำน้ำพอง ช่วงท้ายเขื่อนอุบลรัตน์ (บริเวณบ้านห้วยทราย อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น) จนกระทั่งถึงจุดบรรจบของลำห้วยพระคือกับลำน้ำพอง (บริเวณบ้านโคกน้อย อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น) โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อตรวจวิเคราะห์ คุณภาพน้ำในลำน้ำพอง ดังนี้ คือการตรวจสอบฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์โดยวิธี Bacterial mutation assay โดยใช้ ~iSalmonella typhimurium~i สายพันธุ์ TA 98 ในภาวะที่ไม่มี เอนไซม์กระตุ้น และตรวจสอบปริมาณโลหะหนัก ได้แก่ แคดเมียม (Cd), โครเมียม (Cr), นิกเกิล (Ni) และ ตะกั่ว (Pb) ปริมาณของแข็งละลายทั้งหมด (Total dissolve solid, TDS) ค่าความเป็นกรด - ด่าง (pH) และอุณหภูมิของน้ำ (Temperature, (+,ฐ)C) โดยทำการ วิเคราะห์ ณ ห้องปฏิบัติการ ของคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ระหว่างเดือน มิถุนายน 2544-มีนาคม 2545 การตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำโดยทั่วไปของลำน้ำพอง พบว่า อุณหภูมิของน้ำมีค่าอยู่ ระหว่าง 24-27 องศาเซลเซียส ค่าพีเอช (pH) ของน้ำอยู่ระหว่าง 7.00-8.14 และปริมาณ ของแข็งละลายทั้งหมด (TDS) ในน้ำมีค่าอยู่ระหว่าง 35-237 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งไม่ เกินเกณฑ์มาตรฐานแหล่งน้ำผิวดิน การตรวจสอบฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์โดยใช้แบคทีเรีย ~iSalmonella typhimurium~i สายพันธุ์ TA98 เป็นวิธีประเมินฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์เบื้องต้น ที่สะดวก รวดเร็ว และ ในการวิเคราะห์ครั้งนี้ใช้ blue rayon เป็นตัวดูดซับสารเคมีที่มีสูตรโครงสร้างเป็น วงแหวนตั้งแต่ 3 วงขึ้นไป ซึ่งอาจมีอยู่ในน้ำ จากการศึกษาวิจัยในครั้งนี้พบว่าตัวอย่าง น้ำในลำน้ำพอง ทั้ง 6 จุด ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ การตรวจวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักทั้ง 4 ชนิดนั้นพบว่า ตะกั่วมีปริมาณสูงที่สุด มีค่าอยู่ระหว่าง 0.0019-0.1070 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งค่าตะกั่วที่พบในปริมาณสูงสุด บริเวณบ้านห้วยเสือเต้น พบปริมาณตะกั่ว 0.1070 มิลลิกรัมต่อลิตร และพบว่าสูงเกินเกณฑ์ มาตรฐานของแหล่งน้ำผิวดิน ซึ่งกำหนดให้น้อยกว่า 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร รองลงมาคือ นิกเกิล (Ni) โครเมียม (Cr) และแคดเมียม (Cd) ซึ่งมีค่าเท่ากับ 0.0548, 0.0395, และ 0.0049 มิลลิกรัมต่อลิตร ตามลำดับ ซึ่งค่าทั้งหมดยังต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานของแหล่งน้ำ ผิวดิน เมื่อเปรียบเทียบการเก็บตัวอย่างน้ำทั้ง 4 ครั้ง จากการศึกษาดังกล่าวพบว่า ปริมาณตะกั่วสูงสุด และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามระยะเวลาของการเก็บตัวอยางน้ำ ทั้ง 4 ครั้ง ส่วนแคดเมียม (Cd) และโครเมียม (Cr) พบในปริมาณต่ำลงเรื่อย ๆ จาก ครั้งที่ 1 ถึงครั้งที่ 2 และพบว่าปริมาณนิกเกิล (Ni) มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จากครั้งที่ 2 ถึงครั้งที่ 4 ตามระยะเวลาการเก็บตัวอย่างน้ำ ผลการวิจัยครั้งนี้ ชี้แนะว่าคุณภาพของลำน้ำพองบริเวณที่ทำการศึกษาทั้งหมดนั้น ยังอยู่ในเกณฑ์ดี ยกเว้น บริเวณบ้านห้วยเสือเต้น ที่ตรวจพบปริมาณตะกั่วเกินเกณฑ์ มาตรฐานคุณภาพน้ำแหล่งน้ำผิวดิน