พื้นที่ปลูกพืชในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีแนวโน้มลดลง ในขณะเดียวกันจำนวน ประชากรมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น เกษตรกรส่วนใหญ่ยังคงยึดอาชีพทำนาเป็นหลักทั้งนี้เนื่อง จากข้าวเป็นพืชที่สำคัญ และจำเป็นต่อการบริโภคในชีวิตประจำวัน ดังนั้นการใช้พื้นที่ นาให้เกิดประโยชน์สูงสุดโดยการปลูกพืชหลายครั้งในรอบปีจึงเป็นแนวทางหนึ่งในการเพิ่ม ประสิทธิภาพการใช้พื้นที่ดินให้เกิดประโยชน์สูงสุด ปอเป็นพืชหนึ่งที่มีศักยภาพในการปลูก ในพื้นที่นาก่อนข้าว อย่างไรก็ตาม การปลูกปอในพื้นที่นา ปออาจได้รับผลกระทบจากสภาวะ น้ำขังชั่วคราวในช่วงใดช่วงหนึ่งของการเจริญเติบโตก่อนการเก็บเกี่ยว จึงได้ทำการศึกษาผล ของสภาวะน้ำขังที่อายุและความยาวนานต่างกันที่มีต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของปอ กระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา ทำการทดลองในเรือนทดลอง ภาควิชาพืชไร่ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในปี 2539 โดยแบ่งการทดลองออกเป็น 3 การทดลอง คือการทดลองที่ 1 ศึกษาผลของสภาวะน้ำท่วมขังที่อายุต่างกันที่มีต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา ใช้แผนการทดลองแบบ 3 x 4 Factorial in Randomized Complete Block Design (RCBD) จำนวน 3 ซ้ำ โดยมีชนิดปอ 3 ชนิด คือ ปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา เป็นปัจจัยที่ 1 และอายุการขังน้ำต่างกันเป็นปัจจัยที่ 2 ได้แก่ (1) ขังน้ำที่อายุ 45 วันหลังปลูก (2) ขังน้ำที่อายุ 75 วันหลังปลูก (3) ขังน้ำที่อายุ 105 วันหลังปลูก และ (4) ไม่มีการขังน้ำ เป็นกรรมวิธีเปรียบเทียบ ผลการทดลองพบว่า การขังน้ำที่อายุ 45 75 และ 105 วันหลังปลูก มีผลทำให้ผลผลิตน้ำหนักเส้นใยแห้งของปอลดลง 20 8 และ 6 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ เมื่อ เปรียบเทียบกับการปลูกโดยไม่มีการขังน้ำ (45.6 กรัมต่อต้น) การขังน้ำที่อายุ 45 วันหลังปลูก ทำให้ผลผลิตน้ำหนักเส้นใยแห้งลดลงมากที่สุด โดยปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา ให้ผลผลิต ลดลง 17 26 และ 13 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับกรรมวิธีไม่ขังน้ำ การทดลอง ที่ 2 ศึกษาผลของความยาวนานในการขังน้ำที่มีต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของปอกระเจา ปอแก้วและปอคิวบา ใช้แผนการทดลองแบบ 3 x 4 Factorial in RCBD จำนวน 3 ซ้ำ โดย มีชนิดปอ 3 ชนิด คือ ปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา เป็นปัจจัยที่ 1 และความยาวนานในการ ขังน้ำที่ต่างกันเป็นปัจจัยที่ 2 ได้แก่ (1) ขังน้ำนาน 120 วัน โดยขังน้ำที่อายุ 45 วันหลังปลูก จนกระทั่งเก็บเกี่ยว (2) ขังน้ำนาน 90 วันโดยขังน้ำที่อายุ 75 วันหลังปลูก จนกระทั่งเก็บ เกี่ยว (3) ขังน้ำนาน 60 วัน โดยขังน้ำที่อายุ 105 วันหลังปลูกจนกระทั่งเก็บเกี่ยว และ (4) ไม่มีการขังน้ำ เป็นกรรมวิธีเปรียบเทียบ ผลการทดลองพบว่า การขังน้ำนาน 60 90 และ 120 วัน ทำให้ผลผลิตน้ำหนักเส้นใยแห้งของปอลดลงมากที่สุด โดยปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา มีน้ำหนักเส้นใยแห้งลดลง 14 49 และ 26 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับกรรมวิธี ที่ไม่มีการขังน้ำ (43 กรัมต่อต้น) การทดลองที่ 3 ศึกษาผลของสภาวะน้ำท่วมขังที่มีความยาว นานต่างกันที่มีต่อค่าศักย์ของน้ำในใบของปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา ใช้แผนการทดลอง แบบ 3 x 4 Factorial in RCBD จำนวน 2 ซ้ำ โดยมีชนิดปอ 3 ชนิด คือ ปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา เป็นปัจจัยที่ 1 และความยาวนานในการขังน้ำเป็นปัจจัยที่ 2 ได้แก่ ขังน้ำนาน 7 14 21 และ 28 วัน มีกรรมวิธีที่ไม่ขังน้ำเป็นตัวเปรียบเทียบ ผลการทดลองพบว่าสภาวะ น้ำขังให้ค่าศักย์ของน้ำในใบของปอทั้ง 3 ชนิด น้อยกว่าปอที่ไม่มีการขังน้ำ โดยปอคิวบาจะ ให้ค่าศักย์ของน้ำในใบต่ำที่สุด -5.19 บาร์ เมื่อมีการขังน้ำนาน 28 วัน พบว่าปอกระเจา ปอแก้ว และปอคิวบา มีค่าศักย์ของน้ำในใบลดลง 150 50 และ 55 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับกรรมวิธีที่ไม่มีการขังน้ำ และค่าศักย์ของน้ำในใบจะลดลงตามความ ยาวนานของการขังน้ำ