N-acetyltransferases (NATs) เป็นเอนไซม์ phase II ในไซโทซอลที่มีบทบาทสำคัญ ในการเปลี่ยนแปลงสารแปลกปลอมนอกร่างกายโดยปฏิกิริยา acetylation โดยเอนไซม์ จะทำหน้าที่เปลี่ยนแปลงสารสับสเตรตกลุ่ม aromatic amines หรือ hydrazines NATs มีบทบาทสำคัญในการทำให้ยาหรือสารก่อมะเร็งหมดพิษ และ/หรือ อาจทำให้มีพิษมากขึ้น เอนไซม์ NATs ในมนุษย์สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่ม คือ NAT1 และ NAT2 ซึ่งเอนไซม์ ทั้งสองกลุ่มนี้เป็นเอนไซม์ต่างชนิดกันแต่มีความจำเพาะต่อสารสับสเตรตคาบเกี่ยวกัน NAT1 ในมนุษย์เพิ่งมีการค้นพบมาเมื่อไม่นานมานี้ว่าเป็นยีนส์ที่มีลักษณะทางพันธุกรรม และลักษณะปรากฏที่มีความหลากหลาย สามารถพบได้ในตับ และเนื้อเยื่ออื่น ๆ ในร่างกาย จากรายงานการศึกษาทางระบาดวิทยาพบความสัมพันธ์ระหว่างความหลากหลายทางพันธุกรรม ของ NAT1 และ การเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งหลายชนิด ได้แก่ มะเร็งในเนื้อเยื่อ กระเพาะปัสสาวะ ลำไส้ใหญ่ ช่องปาก และเต้านม เป็นต้น แต่ยังไม่มีรายงานการศึกษาถึงบทบาท ของ NAT1 ในด้านความสัมพันธ์กับมะเร็งทางเดินน้ำดี ซึ่งมีอุบัติการเกิดสูงที่สุดในภาค ตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย วัตถุประสงค์ในการศึกษาครั้งนี้ เพื่อศึกษาแบบแผนลักษณะ ปรากฏของ NAT1 ในประชากรไทยภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่สุขภาพดี และความสัมพันธ์ระหว่าง ลักษณะปรากฏของ NAT1 กับความไวต่อการเกิดมะเร็งชนิดนี้ ในการศึกษาใช้อาสาสมัคร คนปกติ 60 ราย และ ผู้ป่วยมะเร็งทางเดินน้ำดี 36 ราย โดยศึกษาการทำงานของ NAT1 ในเม็ด เลือดขาว โดยใช้ para-aminobenzoic acid (PABA) เป็นสารสับสเตรต และวิเคราะห์หา N-Ac- PABA ด้วยเทคนิค high pressure liquid chromatography (HPLC) การศึกษาพบว่าค่าความ เร็วสูงสุด (V(,max)) มีค่า 2.49 (+,ฑ) 0.20 และ 2.30 (+,ฑ) 0.49 nmol/min/mg protein ในกลุ่ม ควบคุม และกลุ่มผู้ป่วยตามลำดับโดยมีความแปรปรวนในกลุ่มควบคุม 22 เท่า และ ในกลุ่มผู้ป่วย 80 เท่า ส่วนค่าสัมพรรคภาพ (K(,m)) ของกลุ่มควบคุม และกลุ่มผู้ป่วย เท่ากับ 11.97 (+,ฑ) 0.94 (+,m)M และ 7.99 (+,ฑ) 1.14 (+,m)M ตามลำดับ การกระจายความถี่ของค่า intrinsic clearance (CL(,int)) ทั้งสองกลุ่มพบว่าเป็นแบบไม่เป็นแบบโค้งปกติ โดยเฉพาะการกระจายตัวของค่านี้ จะเป็นแบบ bimodal ในกลุ่มผู้ป่วย โดยมีจุดแบ่งของกลุ่มผู้ที่มีการทำงานของ NAT1 แบบสูง และแบบต่ำที่ CL(,int) เท่ากับ 0.3 ml/min/mg protein ซึ่งใกล้เคียงกับค่ามัธยฐาน การทำงาน ของ NAT1 นั้นไม่ถูกปรับเปลี่ยนจากการสูบบุหรี่ เพศหรือแม้แต่อายุ ในการวิเคราะห์ logistic regression พบความสัมพันธ์ระหว่างผู้ที่มีการทำงานของ NAT1 แบบสูงกับความเสี่ยงในการ เกิดมะเร็งชนิดนี้โดยมีค่า odds ratio เมื่อปรับอิทธิพลของตัวแปรอื่นออก ได้แก่ เพศ อายุ พฤติกรรมการรับประทานปลาดิบ และการสูบบุหรี่เท่ากับ 7.30 (95 % confidence interval 2.42-22.04) นอกจากนี้ไม่พบปฏิสัมพันธ์ (interaction effect) ระหว่างการทำงานของ NAT1 และ ตัวแปรอื่น ๆ การศึกษาการทำงานของ NAT1 ในเนื้อเยื่อตับของผู้ป่วยมะเร็งทางเดินน้ำดี โดยเปรียบเทียบเนื้อเยื่อที่อยู่ติดกับเนื้อเยื่อมะเร็งกับเนื้อเยื่อตับที่ห่างออกไป ไม่พบแนวโน้ม ในการเปลี่ยนแปลงการทำงานของเอนไซม์ที่ชัดเจน ส่วนการศึกษาความคงตัวของเอนไซม์นั้น พบว่าการเก็บตัวอย่างในรูปไซโทซอล ทั้งที่อุณหภูมิ -70(+,ฐ)C หรือในไนโตรเจนเหลว ไม่สามารถยับยั้งการสูญเสียการทำงานของเอนไซม์ ได้ ซึ่งปรากฏในอัตราราว 1.8-2.0 % ต่อวัน การศึกษาในครั้งนี้ สรุปว่าผู้ที่มีการทำงานของ NAT1 แบบสูงอาจจะมีความสัมพันธ์ ในการเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งทางเดินน้ำดีสูงกว่าผู้ที่มีการทำงานของ NAT1 แบบต่ำ