การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนา เพื่อให้ทราบถึงกระบวนการได้มาซึ่งสาเหตุ การตายในใบรับแจ้งตาย ของผู้ใหญ่บ้านจังหวัดขอนแก่น มีวัตถุประสงค์เฉพาะเพื่อ 1) ศึกษา ความครบถ้วนของขั้นตอนที่เหมาะสมในการดำเนินการค้นหาข้อมูลสาเหตุการตาย 2) ระบุ หลักเกณฑ์หรือเหตุผลที่ใช้เป็นแนวทางในการระบุสาเหตุการตาย 3) อธิบายลักษณะของผู้ให้ ข้อมูลการตายและข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับผู้เสียชีวิตได้ดีที่สุด 4) ระบุปัญหาในการระบุสาเหตุ การตายในใบรับแจ้งตายของผู้ใหญ่บ้าน โดยศึกษาผู้ใหญ่บ้าน จำนวน 281 คน ผู้แจ้งตาย และผู้ใกล้ชิดของผู้เสียชีวิต จำนวน 28 ราย เก็บรวบรวมข้อมูลตั้งแต่เดือนตุลาคมถึงเดือน ธันวาคม 2542 ด้วยวิธีสัมภาษณ์ ใช้แบบสัมภาษณ์ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นเอง วิเคราะห์ข้อมูลโดย ใช้สถิติเชิงพรรณนา ผลการวิจัยปรากฏดังนี้ 1) กรณีความครบถ้วนของการดำเนินการค้นหาข้อมูลสาเหตุการตาย พบว่าผู้ใหญ่บ้าน ร้อยละ71.9(95%CI=66.6-77.2) ดำเนินการค้นหาข้อมูลครบทุกขั้นตอน เมื่อแบ่งผู้เสียชีวิต ออกเป็น 2 กลุ่ม คือกลุ่มที่เสียชีวิตจากการเจ็บป่วย และกลุ่มที่เสียชีวิตจากสาเหตุภายนอก ปรากฏว่าในกลุ่มแรกผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 73.8(95%CI=68.5-79.1) ดำเนินการค้นหาข้อมูล ครบทุกขั้นตอน โดยขั้นตอนที่ผู้ใหญ่บ้านไม่ได้ดำเนินการมากที่สุดคือการซักถามรายละเอียด อาการจากผู้ให้ข้อมูล (ผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 18.5) ส่วนในกลุ่มหลังผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 47.6 (95%CI=26.2-69.0) ดำเนินการค้นหาข้อมูลครบทุกขั้นตอน ขั้นตอนที่ผู้ใหญ่บ้านไม่ได้ ดำเนินการมากที่สุดคือการซักถามรายละเอียดอาการจากผู้ให้ข้อมูล (ผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 33.3) 2) หลักเกณฑ์หรือเหตุผลที่เป็นแนวทางการระบุสาเหตุการตาย ของการตายรายสุดท้าย ปรากฏว่าผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 37 ระบุสาเหตุการตายตามที่แพทย์เคยวินิจฉัย (ญาติบอก) และร้อยละ 23.1 ระบุโดยดูอายุเป็นเกณฑ์ สำหรับหลักเกณฑ์หรือเหตุผลที่เป็นแนวทาง ในการระบุสาเหตุการตายทั่วไป (ไม่ใช่รายสุดท้าย) ตามความเห็นของผู้ใหญ่บ้าน ปรากฏ ดังนี้ กรณีการเสียชีวิตที่โรงพยาบาล ผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 48.4 ตอบว่าระบุตามหนังสือรับรอง การตายของโรงพยาบาล กรณีเสียชีวิตจากสาเหตุภายนอก ผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 67.3 จะถาม ข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหรือผู้เห็นเหตุการณ์แล้วระบุสาเหตุการตายตามเหตุการณ์นั้น ๆ กรณี ที่เสียชีวิตที่บ้าน รวมทั้งจากการสอบถามพบว่ามีการเจ็บป่วยและได้ไปรักษาที่โรงพยาบาล มาก่อน ผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 70.1 จะระบุตามคำวินิจฉัยของแพทย์มาก่อน กรณีที่เสียชีวิตที่ บ้าน แล้วจากการสอบถามพบว่าผู้เสียชีวิตมีโรคประจำตัวมาก่อน ผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 74.4 จะระบุตามโรคประจำตัวหรือการเจ็บป่วยในอดีต กรณีที่เสียชีวิตที่บ้าน แต่ไม่เคยมีโรค ประจำตัวและขณะเจ็บป่วยไม่เคยไปรักษาที่โรงพยาบาลหรือสถานบริการสาธารณสุข มาก่อน ผู้ใหญ่บ้านร้อยละ 37 จะระบุว่าเป็นหัวใจล้มเหลวหรือหัวใจวายหรือไหลตาย ร้อยละ 19.2 ระบุตามอาการก่อนเสียชีวิต ร้อยละ 18.8 ระบุโดยดูอายุเป็นเกณฑ์ เช่น ถ้าอายุมากจะระบุเป็นโรคชรา อายุน้อยจะระบุเป็นหัวใจล้มเหลวหรือหัวใจวายหรือ ไหลตายหรือไม่ทราบสาเหตุ ร้อยละ 15.7 ระบุตามคำบอกของญาติ 3) ลักษณะของผู้ให้ข้อมูลดีที่สุด เป็นเพศหญิงร้อยละ 71.4 มีอายุระหว่าง 31.50 ปี ร้อยละ 60.7 ความสัมพันธ์ของผู้ให้ข้อมูลดีที่สุดกับผู้เสียชีวิต เป็นลูกร้อยละ 64.3 และสามี หรือภรรยาร้อยละ 35.7 ผู้ให้ข้อมูลดีที่สุดได้อาศัยอยู่ร่วมกันกับผู้เสียชีวิตและได้ดูแล ผู้เสียชีวิตขณะเจ็บป่วย ร้อยละ 96.4 4) ในส่วนที่เกี่ยวกับปัญหาในการระบุสาเหตุการตายของผู้ใหญ่บ้านพบว่า ผู้ใหญ่บ้าน 24 คนมีความกดดันทางสังคม ทำให้ไม่สามารถระบุสาเหตุการตายตามสภาพความเป็นจริง ได้ ผู้ใหญ่บ้าน 22 คน ไม่สามารถที่จะระบุสาเหตุการตายที่แน่นอนได้ เนื่องจากก่อนเสียชีวิต ผู้ตายมีอาการเจ็บป่วยหลายอาการทำให้ยากที่จะระบุสาเหตุที่แน่ชัดได้ ผู้ใหญ่บ้าน 12 คน ตอบว่าตนเองไม่มีความมั่นใจว่าจะระบุสาเหตุการตายถูกต้องหรือไม่