การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยจิตวิทยา ปัจจัยการสนับสนุนทางสังคม และระดับบทบาทของหมดสมุนไพรพื้นบ้าน 2) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ กับบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน 3) ปัจจัยที่มีผลต่อบบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน 4) ปัญหา และอุปสรรคต่อบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน ประชากรที่ศึกษาคือหมอสมุนไพรพื้นบ้านในชมรมหมอสมุนไพรพื้นบ้านภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ คัดเลือกตัวอย่างด้วยวิธีเจาะจงเฉพาะหมอสมุนไพรพื้นบ้านที่ยังให้การรักษาผู้ป่วยด้วยยา สมุนไพรทั้งสิ้นจำนวน 171 คน เป็นวิจัยเชิงสำรวจ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์ที่ผู้ วิจัยสร้างขึ้น และเก็บข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับปัญหาต่อการแสดงบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน ด้วยวิธีการสนทนากลุ่มผู้เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์โดยใช้โปรแกรม สำเร็จรูป SPSS/PC(+) สถิติที่ใช้ ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน และวิเคราะห์สัมประสิทธิ์กการถดถอย โดยทดสอบความมีนัยสำคัญ ที่ระดับ 0.05 ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. ปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยจิตวิทยา ปัจจัยการสนับสนุนทางสังคม และระดับบทบาทของ หมอสมุนไพรพื้นบ้าน1.1 ปัจจัยส่วนบุคคล กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศชาย ร้อยละ 87.7 มีอายุระหว่าง 55-59 ปีมากที่สุด ร้อยละ 52.6 มีอาชีพหลักคือ เป็นหมอสมุนไพรพื้นบ้าน ร้อยละ 51.5 มีรายได้ระหว่าง 60,001-90,000 บาทต่อปี เฉลี่ย 61,508.77 บาท แหล่ง ของรายได้ส่วนใหญ่ได้จากการให้บริการผู้ป่วยนอกหมู่บ้านที่เป็นที่อยู่อาศัยร้อยละ 63.2 มีลักษณะของการให้บริการด้วยการผสมผสานวิธีการรักษาแบบอื่นร่วมอยู่ด้วย ร้อยละ 86.5 แหล่งที่เป็นความรู้สำคัญเกี่ยวกับการใช้ยาสมุนไพรรักษาโรค ส่วนใหญ่ได้จากคำบอกเล่า ร้อยละ 66.7 ส่วนใหญ่เข้ามาเป็นหมอสมุนไพรพื้นบ้านได้จากผู้ที่มีความรู้เกี่ยวกับยาสมุนไพร และมีรายได้จากการให้การรักษา ร้อยละ 66.7 มีระยะเวลาของการเป็น หมอสมุนไพรพื้นบ้านมานาน กว่า 30 ปีขึ้นไป ร้อยละ 36.81.2 ปัจจัยจิตวิทยาต่อบทบาทโดยรวมอยู่ในระดับสูง ((-,X) = 2.45) แต่เมื่อพิจารณา ในแต่ละด้าน พบว่า ด้านความรู้ ด้านความคาดหวังต่อประโยชน์อยู่ในระดับสูง ค่าร้อยละ 64.4 และ 61.4 ตามลำดับ ส่วนทัศนคติอยู่ในระดับสูงรองลงมา ค่าร้อยละ 63.21.3 ปัจจัยการสนับสนุนทางสังคมต่อบทบาทโดยรวมอยู่ในระดับสูง ((-,X) = 2.35) แต่ เมื่อพิจารณาในแต่ละด้าน พบว่า ด้านที่อยู่ในระดับสูง ได้แก่ การปฏิสัมพันธ์กันภายในกลุ่ม การสนับสนุนจากครอบครัว โดยมีค่าเฉลี่ยแต่ละด้านเท่ากัน คือ 2.6 ส่วนการสนับสนุนจากชุมชน อยู่ในระดับปานกลาง ค่าเฉลี่ย 1.871.4 ระดับบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้านโดยรวมอยู่ในระดับสูง ร้อยละ 63.7 แต่เมื่อ เปรียบเทียบบทบาทในแต่ละด้าน พบว่า ด้านที่มีการปฏิบัติมากที่สุด ได้แก่ ด้านการเป็นแบบ อย่างผู้ประกอบกิจทางศาสนาและขนบธรรมเนียมประเพณี ร้อยละ 69.0 รองลงมาได้แก่ บทบาทในด้าน การรักษา มีค่าร้อยละ 63.2 2. ปัจจัยที่มีผลต่อบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน พบว่า ปัจจัยส่วนบุคคล ได้แก่ รายได้ อาชีพหลัก แหล่งของรายได้ ลักษณะของการให้บริการ แหล่งความรู้ และวิธีการเป็นหมอสมุนไพร พื้นบ้าน มีความสัมพันธ์ทางบวกกับบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ ระดับ 0.05 ปัจจัยจิตวิทยา ได้แก่ ความรู้ มีความสัมพันธ์ทางบวก ส่วนทัศนคติ และความคาด หวังประโยชน์ มีความสัมพันธ์ทางลบกับบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้านอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ 0.05 ส่วนปัจจัยการสนับสนุนทางสังคม ได้แก่ การสนับสนุนจากครอบครัว มีความ สัมพันธ์ทางลบกับบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้านอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และปัจจัย ส่วนบุคคล ปัจจัยจิตวิทยา ปัจจัยการสนับสนุนทางสังคม เป็นปัจจัยที่มีผลต่อบทบาทของหมอ สมุนไพรพื้นบ้าน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ได้แก่ แหล่งของรายได้ ลักษณะของ การให้บริการ วิธีการเป็นหมอสมุนไพรพื้นบ้าน ระยะเวลาของการเป็นหมอสมุนไพรพื้นบ้าน ความรู้ ทัศนคติต่อบทบาทความคาดหวังประโยชน์ การสนับสนุนของชุมชน และอาชีพหลัก โดยทั้ง 9 ปัจจัยสามารถร่วมกันทำนายได้ร้อยละ 85.24 3. ปัญหาและอุปสรรคต่อบทบาทของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน ได้แก่ กระบวนการเข้าสู่ตำแหน่ง ที่เป็นทางการ การขาดการสนับสนุนจากผู้นำชุมชน และจริยธรรมของหมอสมุนไพรพื้นบ้าน