ศึกษาปริมาณตกค้างของสารเอนโดซัลแฟนในกะหล่ำปลีและชนิดของสารกำจัดแมลงที่เกษตรกร ใช้ในการกำจัดศัตรูกะหล่ำปลี โดยวางแผนการทดลองแบบ Split plot แปลงทดลองปลูกกะหล่ำปลี แบ่งเป็น 3 กรรมวิธี คือฉีดพ่นสารเอนโดซัลแฟนในอัตราแนะนำตามฉลาก ฉีดพ่นอัตราสองเท่าของ คำแนะนำตามฉลาก และแปลงควบคุมไม่มีการฉีดพ่นสารเอนโดซัลแฟน แต่ละกรรมวิธีทำ 3 ซ้ำ เมื่อ กะหล่ำปลีมีอายุได้ 90 วันหลังการย้ายปลูกได้ฉีดพ่นสารเอนโดซัลแฟน (35 % W/V EC) ด้วยอัตรา ความเข้มข้น 40 มิลลิลิตร ต่อ น้ำ 20 ลิตร ในแปลงอัตราแนะนำตามฉลาก ฉีดพ่นด้วยความเข้มข้น 80 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 20 ลิตร ในแปลงอัตราสองเท่าของคำแนะนำตามฉลาก และฉีดพ่นด้วยน้ำเปล่า ในแปลงควบคุมทำการสุ่มเก็บตัวอย่างกะหล่ำปลีไปตรวจวิเคราะห์สารตกค้างภายหลังการฉีดพ่นที่ ระยะ 0, 1, 3, 5, 7 และ 10 วัน ด้วยวิธี Gas Liquid Chromatography ผลการทดลองพบว่า ปริมาณตกค้างของสารเอนโดซัลแฟนที่ฉีดพ่นด้วยอัตราแนะนำตามฉลาก เฉลี่ย 0.707 (S.D.=0.08), 0.461(S.D.=0.04), 0.051(S.D.=0.02), 0.014(S.D.=0.002), 0.027(S.D.=0.02) และ 0.014 (S.D.=0.006) ppm ตามลำดับ จากแปลงที่ฉีดพ่นด้วยอัตราสองเท่าของคำแนะนำตามฉลาก เฉลี่ย 0.570(S.D.=0.19), 0.248(S.D.=0.14), 0.057(S.D.=0.02), 0.030(S.D.=0.002), 0.021(S.D.=0.01) และ 0.007(S.D.=0.000) ppm ตามลำดับ จากแปลงควบคุม (control) เฉลี่ย 0.004(S.D.=0.002), 0.014(S.D.=0.02), 0.001(S.D.=0.000), 0.003(S.D.=0.002), 0.003(S.D.=0.005) และ 0.001(S.D.=0.001) ppm ตามลำดับ การศึกษาครั้งนี้พบว่าปริมาณตกค้าง ของสารเอนโดซัลแฟนที่ฉีดพ่นด้วยอัตราความเข้มข้นสองเท่าของคำแนะนำตามฉลาก (double dose) และอัตราแนะนำตามฉลาก (recommened dose) มีความแตกต่างจากอัตราควบคุม (control) อย่างมีนัย สำคัญทางสถิติ (p-value<0.05) หลังการฉีดพ่น 1 วัน และ 5 วัน การใช้สารเอนโดซัลแฟนในอัตรา ความเข้มข้น 80 และ 40 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร พบปริมาณสารตกค้างในกะหล่ำปลีต่ำกว่าค่า ปลอดภัยที่ FAO / WHO กำหนดไว้คือ 2.00 ppm การสุ่มเก็บตัวอย่างกะหล่ำปลีในระยะเก็บเกี่ยว ผลิตผลจำหน่ายจากแปลงปลูกของเกษตรกรที่เวลาหลังการฉีดพ่นสารเอนโดซัลแฟน 3 และ 5 วัน พบปริมาณ ตกค้างของสารเอนโดซัลแฟน เฉลี่ย 0.006(S.D.=0.002) และ 0.017(S.D.=0.002) ppm ซึ่งผลการ ตรวจวิเคราะห์มีค่าไม่เกินค่าความปลอดภัย แต่การศึกษาปริมาณตกค้างของสารเอนโดซัลแฟนในกลีบ ของหัวกะหล่ำปลีขนาดใหญ่และหัวขนาดกลางโดยการสุ่มตัวอย่างจากแปลงปลูกของเกษตรกรซึ่งได้ทำ การฉีดพ่นสารเอนโดซัลแฟนด้วยอัตราความเข้มข้นสองเท่าของคำแนะนำตามฉลากที่เวลาหลังการฉีดพ่น 1, 3, และ 5 วัน พบปริมาณตกค้างของสารเอนโดซัลแฟนในกลีบหัวชั้นนอกของหัวกะหล่ำปลีขนาดใหญ่ เฉลี่ย 3.89(S.D.=1.70), 3.38(S.D.=1.50) และ 1.27(S.D.=1.10) ppm ตามลำดับ พบปริมาณ ตกค้างของสารเอนโดซัลแฟนในกลีบหัวชั้นนอกของหัวกล่ำปลีขนาดกลาง เฉลี่ย 1.74(S.D.=1.10), 2.17(S.D.=0.90) และ 0.07(S.D.=0.000) ppm ตามลำดับโดยปริมาณตกค้างของเอนโดซัลแฟนในกลีบ หัวชั้นนอกของกล่ำปลีทั้งสองขนาดแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<0.05) แต่ ไม่ตรวจพบปริมาณตกค้างของสารเอนโดซัลแฟนในกลีบหัวชั้นกลางและชั้นในของหัวกะล่ำปลีทั้งสอง ขนาด การฉีดพ่นสารกำจัดแมลงของเกษตรกรผู้ปลูกกะล่ำปลีพบว่ามีการฉีดพ่นในตอนเย็นช่วงเวลา 16.00 - 19.00 น. การป้องกันอันตรายจากสารเคมีขณะฉีดพ่นพบว่าส่วนใหญ่ร้อยละ 92.3 มีการ แต่งกายได้เหมาะสมโดยสวมถุงมือ รองเท้าบูท ป้องกันใบหน้า จมูก และปาก ในการฉีดพ่นจะยืนอยู่ เหนือลมและเดินถอยหลัง ชนิดของสารกำจัดแมลงที่ใช้ คือ กลุ่มคาร์บาเมต กลุ่มสารปฏิชีวนะ กลุ่มออร์แกโนคลอรีน และกลุ่มไพรีทรอยด์ ความเข้มข้นของสารกำจัดแมลงที่ใช้ส่วนใหญ่จะมาก กว่าคำแนะนำของฉลากและในบางครั้งของการฉีดพ่นจะผสมสารออกฤทธิ์เสริมลงไปด้วยเพื่อเพิ่ม ประสิทธิภาพในการป้องกันให้ดียิ่งขึ้น การศึกษาครั้งนี้แม้ว่าปริมาณตกค้างของสารเอนโดซัลแฟน ในหัวกะหล่ำปลีตรวจพบไม่เกินมาตรฐานกำหนดแต่สมควรอย่างยิ่งที่จะต้องมีการศึกษาเพื่อเฝ้า ระวังผลกระทบของสารเอนโดซัลแฟนต่อระบบนิเวศวิทยาในพื้นที่ซึ่งมีการใช้สารดังกล่าว