การศึกษาอิทธิพลของขนาดเมล็ดที่มีผลต่อการเจริญเติบโต ผลผลิต และคุณภาพถั่วลิสง พันธุ์ขอนแก่น 60-3 โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาการเจริญเติบโต ผลผลิตและสัดส่วนของ ขนาดเมล็ดเมื่อปลูกจากเมล็ดพันธุ์ขนาดต่าง ๆ กัน โดยได้ดำเนินการปลูกในช่วงฤดูแล้งและ ฤดูฝนอยู่ 3 สถานที่คือ ฤดูที่ 1 ได้ปลูกที่ บ้านทรัพย์เจริญ ตำบลสามัคคี อำเภอร่องคำ จังหวัดกาฬสินธุ์ ระหว่างเดือนมกราคมถึงพฤษภาคม 2540 ฤดูที่ 2 ปลูกที่ศูนย์วิจัยการเกษตร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตำบลท่าพระ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ระหว่างเดือนกรกฎาคมถึง เดือนตุลาคม 2540 และฤดูที่ 3 ปลูกที่บ้านโพนงาม ตำบลโพนงาม อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์ ระหว่างเดือนธันวาคม 2540 ถึงเดือนพฤษภาคม 2541 โดยเมล็ดพันธุ์ที่ใช้ปลูกในฤดูที่ 1 ได้ ผ่านการคัดขนาดผ่านตะแกรงรูรี (slot) เมล็ดใหญ่มีขนาด 21.5 / 64x3 / 4 นิ้ว เมล็ดกลาง มีขนาด 18 / 64x3 / 4 นิ้ว เมล็ดเล็กมีขนาด 16 / 64x3 / 4 นิ้ว และเมล็ดที่ไม่มีการคัด ขนาด (เมล็ดคละ) โดยมีขนาดของแปลงย่อย 11.50x28 เมตร ทำการทดลองแบบ RCBD 3 ซ้ำ ฤดูที่ 2 ใช้เมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการปลูกทดสอบในฤดูที่ 1 โดยคัดเลือกเฉพาะเมล็ดตามขนาดของเมล็ดพันธุ์ ที่ใช้ในฤดูที่ 1 คือคัดเลือกเมล็ดขนาดใหญ่จากแปลงที่ปลูกด้วยเมล็ดพันธุ์ขนาดใหญ่ในฤดูที่ 1 เมล็ดขนาดกลาง เล็กและคละทำการคัดเลือกขนาดเช่นเดียวกันกับเมล็ดขนาดใหญ่ดังที่กล่าวมาแล้ว ข้างต้น มีขนาดของแปลงย่อย 6 x 6 เมตร ทำการทดลองแบบ RCBD 4 ซ้ำ และในฤดูที่ 3 ใช้เมล็ด ที่ได้จากการปลูกทดสอบในฤดูที่ 2 มาปลูกต่อในฤดูที่ 3 โดยทำการคัดเลือกขนาดเมล็ด วิธีการ และปลูกเช่นเดียวกันกับฤดูที่ 2 ผลการทดลองพบว่า การใช้เมล็ดขนาดต่าง ๆ กันทำให้น้ำหนักแห้งรวมทั้งต้นของถั่วลิสง มีความแตกต่างกันทางสถิติเมื่อหลังงอกจนถึง 56, 42 และ 28 วัน ในฤดูปลูกที่ 1, 2 และ 3 ตามลำดับ หลังจากนั้นไม่พบความแตกต่างของน้ำหนักแห้งรวมทั้งต้นของถั่วลิสงจนถึงช่วง เก็บเกี่ยว ดัชนีพื้นที่ใบของถั่วลิสงจะมีค่าเพิ่มขึ้นตามอายุของถั่วลิสง โดยช่วงแรก ถั่วลิสงจะมีการพัฒนาการของพื้นที่ใบที่ช้าและเวลาต่อมาพื้นที่ใบจะเพิ่มขึ้นจนถึงสูงที่สุด เป็น 2.94 และ 2.10 เมื่ออายุ 70 และ 84 วันหลังงอก ในฤดูปลูกที่ 2 และ 3 ตามลำดับ ซึ่งไม่พบความแตกต่างทางสถิติจากการใช้เมล็ดขนาดต่าง ๆ กันในการปลูกทั้ง 2 ฤดู ส่วนค่า ดัชนีการเก็บเกี่ยวในฤดูแล้งคือฤดูปลูกที่ 1 และ 3 มีค่าเท่ากับ 0.27 และ 0.28 ตามลำดับ ที่มากกว่าค่าดัชนีการเก็บเกี่ยวของถั่วลิสงซึ่งปลูกในฤดูฝน (ฤดูที่ 2) ซึ่งมีค่าเท่ากับ 0.13 แต่ไม่พบความแตกต่างทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบค่าดัชนีการเก็บเกี่ยวของถั่วลิสงซึ่ง ปลูกด้วยขนาดเมล็ดต่างกันภายในฤดูปลูกเดียวกัน การปลูกด้วยเมล็ดพันธุ์ที่มีขนาดแตกต่างกันไม่มีผลต่อผลผลิตภายในฤดูเดียวกันของการ ปลูกถั่วลิสงในฤดูที่ 1 ฤดูที่ 2 และฤดูที่ 3 ส่วนองค์ประกอบผลผลิตบางประการ พบว่าจำนวน ต้น/พื้นที่เก็บเกี่ยว, จำนวนฝัก/ต้น, จำนวนเมล็ด/ฝัก และ 100 เมล็ด ไม่มีความแตกต่างกัน ทั้ง 3 ฤดูปลูก ยกเว้นลักษณะน้ำหนัก 100 เมล็ดของถั่วลิสงจากฤดูปลูกที่ 2 การปลูกด้วยเมล็ด ใหญ่ให้น้ำหนัก 100 เมล็ดมากกว่าการปลูกด้วยเมล็ดขนาดอื่น ๆ ผลผลิตฝักแห้งของถั่วลิสง พันธุ์ขอนแก่น 60-3 อยู่ระหว่าง 188-282, 254-326 และ 300-375 กิโลกรัม/ไร่ เมื่อปลูกถั่วลิสงในฤดูที่ 1,2 และ 3 ตามลำดับ ซึ่งไม่พบความแตกต่างทางสถิติเมื่อปลูก ด้วยขนาดเมล็ดแตกต่างกัน เมื่อเปรียบเทียบในฤดูปลูกเดียวกัน สัดส่วนของขนาดเมล็ดใหญ่ กลาง เล็ก และคละ ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบภายในฤดูเดียวกันทั้ง 3 ฤดูปลูก