การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ พัฒนาการสอนโดยใช้สถานการณ์จำลองร่วมกับ หลักการวิจัยเชิงปฏิบัติการ เพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม เรื่องมนุษย์กับทรัพยากรธรรมชาติ ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ผู้ร่วมวิจัยประกอบด้วย ผู้วิจัย ครูผู้ร่วมวิจัย จำนวน 2 คน และนักเรียนชั้น มัธยมศึกษาปีที่ 4/9 โรงเรียนสุรวิทยาคาร อำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์ จำนวน 40 คน ในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2542 รูปแบบการวิจัย เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ของ Kemmis & McTaggart (1992) ซึ่งมีขั้นตอนการดำเนินการวิจัยดังนี้ คือ ทำการทดสอบก่อน เรียนด้วยแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ขั้นวางแผน ผู้ร่วมวิจัยร่วมกันศึกษาสภาพ ปัญหา ศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้อง และสร้างแผนการสอนโดยใช้สถานการณ์จำลอง ขั้นปฏิบัติการ ผู้วิจัยดำเนินการสอนตามแผนการสอนที่วางไว้ ขั้นสังเกตการณ์ ครูผู้ร่วมวิจัยจะสังเกต และรวบรวมข้อมูลจากการสอน โดยใช้แบบบันทึกเหตุการณ์ขณะสอนของครูและแบบบันทึกเหตุการณ์ ขณะเรียนของนักเรียน นักเรียนจะบันทึกความคิดเห็นจากการเรียนการสอน ผู้วิจัยจะบันทึก ประจำวัน และสัมภาษณ์นักเรียน ขั้นสะท้อนผลการปฏิบัติ ผู้ร่วมวิจัยนำข้อมูลที่ได้จาก ขั้นสังเกตการณ์ ภาพการเรียนการสอนจากวีดีโอเทป และกล้องถ่ายภาพ มาวิเคราะห์ เพื่อ ปรับปรุงแผนการสอนที่จะใช้สอนในครั้งต่อ ๆ ไปให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น เมื่อสิ้นสุดการ ดำเนินการสอน ทำการทดสอบหลังเรียนด้วยแบบทดสอบชุดเดียวกับแบบทดสอบก่อนเรียน การ วิเคราะห์ข้อมูลทำโดยนำข้อมูลจากการสัมภาษณ์ การเขียนแสดงความคิดเห็นของผู้ร่วมวิจัย ภาพถ่ายวีดีโอเทป และกล้องถ่ายภาพ มาวิเคราะห์ ตีความ สรุป และตรวจสอบความเที่ยงตรง แล้วรายงานผลในลักษณะการบรรยาย และหาค่าความถี่ ร้อยละแต่ละช่วงคะแนนของคะแนนผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียน ผลการวิจัยพบว่า การสอนโดยใช้สถานการณ์จำลองให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ควรเลือกใช้สื่อการเรียน การสอนที่หลากหลายในการนำเข้าสู่บทเรียน มีการนำสถานการณ์ปัญหาสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นมา สร้างเป็นสถานการณ์จำลองให้นักเรียนศึกษา และควรใช้วิธีเสนอสถานการณ์จำลองที่หลากหลาย เหมาะสมกับเนื้อหาวิชา วัย และความสนใจของนักเรียน การเสนอสถานการณ์จำลองโดยใช้การ แสดงบทบาทสมมติ ควรให้นักเรียนมีการฝึกซ้อมล่วงหน้า การเสนอสถานการณ์จำลองโดยใช้กรณี ตัวอย่าง ผู้เล่าควรพูดเสียงดัง มีการเน้นย้ำจุดที่น่าสนใจ และการเสนอสถานการณ์จำลองโดย ให้นักเรียนชมวีดีทัศน์ ควรมีแนวคำถามก่อนชมวีดีทัศน์ให้นักเรียนศึกษา เพื่อเป็นแนวทาง ในการจับประเด็นจากเรื่องที่ชม ผู้วิจัยต้องสร้างความคุ้นเคยกับนักเรียนเพื่อให้นักเรียน กล้าแสดงความคิดเห็นร่วมวางแผนจัดการเรียนการสอนเพื่อปรับปรุงข้อบกพร่องจากการปฏิบัติการ สอนร่วมกัน การสอนโดยใช้สถานการณ์จำลองร่วมกับการใช้หลักการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ทำให้นักเรียน ได้รับความรู้ เกิดความกระตือรือร้นในการเรียน สนุกสนานเพลิดเพลิน สนใจเรียนมากขึ้น นักเรียนได้มีส่วนร่วมในการเรียนการสอนมากขึ้น ได้อภิปราย แลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกัน กล้าแสดงออก เกิดประสบการณ์ในการแก้ปัญหา สามารถตัดสินใจคิดอย่างมีเหตุผล รู้จักยอมรับ ฟังความคิดเห็นของผู้อื่นมากขึ้น และนักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาวิทยาศาสตร์สิ่ง แวดล้อม เรื่องมนุษย์กับทรัพยากรธรรมชาติ ภายหลังที่ได้รับการสอนโดยใช้สถานการณ์จำลอง ร่วมกับการใช้หลักการวิจัยเชิงปฏิบัติการสูงขึ้น