การทดลองครั้งนี้เพื่อศึกษาถึงผลของระดับโปรตีนหยาบและ โปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมักต่อกระบวนการหมัก เมทธาโบไลท์ ในกระแสเลือด ปริมาณการกินได้ การย่อยได้ปริมาณน้ำนม องค์ประกอบ ที่สำคัญในน้ำนม และค่าประเมินผลตอบแทนเปรียบเทียบเชิงเศรษฐกิจ โดยใช้โคนมลูกผสมโฮลสไตส์ฟรีเชียนสายเลือด 75 % จำนวน 36 ตัว น้ำหนักเฉลี่ย 371+41.7 กก. จำนวนวันของการให้นมอยู่ในช่วง 20-105 วัน จัดแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 6 ตัว ให้ได้รับอาหารข้นที่มีระดับโปรตีนหยาบ 16 และ 20 เปอร์เซ็นต์ และโปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมัก 35, 40 และ 45 เปอร์เซ็นต์ตามลำดับ ใช้แผนการทดลองแบบ 2x3 factorial arrangement in a randomized complete block design (RCBD) การทดลองใช้เวลา ปรับสัตว์ 14 วัน และระยะทดลอง 80 วัน ใช้ฟางข้าวเป็นอาหารหยาบตาม หลักจัดสัดส่วนอาหารข้นต่ออาหารหยาบ 70:30 ตลอดช่วงการทดลอง ผลการทดลองพบว่า ระดับโปรตีนหยาบทั้ง 2 ระดับคือ 16 และ 20 เปอร์เซ็นต์ ต่อความเข้มข้นของแอมโมเนียไนโตรเจน และองค์ประกอบของกรดไขมันที่ ระเหยง่ายในกระเพาะหมักที่ 4 ชั่วโมงหลังการให้อาหารพบว่าไม่มี ความแตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) ความเข้มข้นของกรดไขมันที่ระเหย ง่ายทั้งหมด เพิ่มขึ้นเมื่อโปรตีนหยาบในอาหารเพิ่มขึ้น อะซิเตทต่อ โพรปิออเนทลดลงเมื่อโปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมักเพิ่มสูงขึ้น ค่า pH ในกระเพาะหมักอยู่ในระดับที่เหมาะสม (6.69-7.02) ค่า ความเข้มข้นของยูเรียไนโตรเจนในเลือดเพิ่มสูงขึ้น (P<0.01) ปริมาณ การกินได้ทั้งหมดของวัตถุแห้ง 12.6 และ 13.7 กก.ต่อตัวต่อวัน ของ โคนมที่ได้รับอาหารข้นที่มีโปรตีนหยาบ 16 และ 20 เปอร์เซ็นต์ตามลำดับ (P<0.05) สัมประสิทธิ์การย่อยได้ของวัตถุแห้ง, อินทรีย์วัตถุ และผนังเซลล์ ไม่แตกต่างทางสถิติ (P>0.05) และการย่อยได้ของโปรตีนเพิ่มขึ้นจาก 56.6 เป็น 69.7 เปอร์เซ็นต์ในโคนมที่ได้รับอาหารข้นที่มีโปรตีนหยาบเพิ่มจาก 16 เป็น 20 เปอร์เซ็นต์ (P<0.01) ปริมาณน้ำนมที่ผลิตได้เพิ่มจาก 9.2 เป็น 10.6 กิโลกรัมต่อตัวต่อวันเมื่อเปอร์เซ็นต์โปรตีนหยาบในอาหารข้นเพิ่มขึ้น (P>0.05) แต่ปริมาณน้ำนมปรับไขมันที่ 3.5% (3.5 % FCM) พบว่าเพิ่มขึ้น จาก 10.4 เป็น 11.8 กิโลกรัมต่อตัวต่อวัน (P<0.05) เปอร์เซ็นต์โปรตีน เปอร์เซ็นต์ไขมัน ของแข็งที่ไม่รวมไขมันของแข็งทั้งหมด แลคโตสในน้ำนม และความคงทนในการให้น้ำนม ไม่แตกต่างกัน (P>0.05) แต่ปริมาณโปรตีน และไขมันที่ผลิตได้ต่อวันเพิ่มสูงขึ้น (P<0.05) ความคงทนในการให้น้ำนมมี ค่าสูงสุด (94%) ในสูตรอาหารข้นที่มีค่าโปรตีนหยาบ 16 เปอร์เซ็นต์และ โปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมัก 45 เปอร์เซ็นต์ พลังงานที่โคนม ได้รับอยู่ในช่วง 1.86-2.21 Mcal/kgDM และ กรัมไนโตรเจนต่อ อินทรีย์วัตถุที่ย่อยได้ในกระเพาะหมักอยู่ในช่วง 47.94-66.70 gN/kg DOMR ผลของระดับโปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมักทั้ง 3 ระดับ คือ 35, 40 และ 45 เปอร์เซ็นต์ของโปรตีนทั้งหมดต่อระดับความเข้มข้น ของแอมโมเนียไนโตรเจนในกระเพาะหมักความเข้มข้นของกรดไขมันที่ ระเหยง่ายทั้งหมด และองค์ประกอบของกรดไขมันที่ระเหยง่าย พบว่า ไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P> 0.05) อะซิเตทต่อโพรปิออเนทมีรูปแบบ ไม่แน่นอนแต่มีสัดส่วนต่ำที่สุดในสูตรอาหารที่มี โปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลาย ในกระเพาะหมัก 45 เปอร์เซ็นต์ ค่า pH อยู่ในระดับที่เหมาะสม (6.92-7.04) ค่าความเข้มข้นของยูเรียไนโตรเจนในเลือดเพิ่มขึ้น (P<0.01) เมื่อระดับโปรตีนที่ไม่ย่อยสลายในกระเพาะหมักเพิ่มขึ้น ปริมาณการกินได้ทั้งหมดของวัตถุแห้งเท่ากับ 12.9, 13.0 และ 13.4 กก. ต่อตัวต่อวันตามลำดับ สัมประสิทธิ์การย่อยได้ของวัตถุแห้ง อินทรีย์วัตถุ และโปรตีนจะลดลงเมื่อโปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมักสูงขึ้น (P<0.05) ปริมาณน้ำนมเมื่อปรับโดยโควาเรียน 9.5, 9.7 และ 10.6 กก. ต่อตัวต่อวัน และน้ำนมที่ปรับไขมันที่ 3.5 % (3.5 %FCM) มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเมื่อโปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมักเพิ่มขึ้น ผลต่อองค์ประกอบของน้ำนมพบว่าเปอร์เซ็นต์ไขมันเปอร์เซ็นต์โปรตีน ของแข็งไม่รวมไขมัน ของแข็งทั้งหมด แลคโตส และความคงทนในการให้น้ำนม ไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) ผลตอบแทนเปรียบเทียบเชิงเศรษฐกิจ สูงสุดในโคนมที่ได้รับอาหารข้นที่มีโปรตีนหยาบ 16 เปอร์เซ็นต์และโปรตีนที่ ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะหมัก 45 เปอร์เซ็นต์ ดังนั้นการประกอบสูตร อาหารโคนมจึงควรคำนึงถึงระดับโปรตีนและโปรตีนที่ไม่ถูกย่อยสลายในกระเพาะ หมักโดยเฉพาะในโคนมที่เลี้ยงด้วยฟางข้าวเป็นอาหารหยาบ