การศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการเพิ่มปริมาณและการผลิตในเชิงพาณิชย์ของเชื้อนิวเคลียร์โพลี่ฮี โดรซีสไวรัสของหนอนเจาะสมอฝ้าย (HaNPV) นั้น แบ่งการศึกษาออกเป็น 3 ส่วนใหญ่ๆ ดังนี้ ส่วนที่ 1 การศึกษาถึงปัจจัยที่มีผลต่อการเลี้ยงหนอนเจาะสมอฝ้ายเพื่อเป็นสต๊อค ได้แก่ ชนิดของภาชนะ และชนิดของอาหารเทียม ภายใต้สภาพการเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการ (26+1oซ, ความชื้นสัมพัทธ์ 70-85%, แสง 8 ซม./วัน) สำหรับชนิดของภาชนะนั้น ได้เปรียบเทียบภาชนะ 3 ชนิด คือ ถ้วยพลาสติกขนาด 2 ออนซ์ กล่องฟิล์ม 35 มม. (24 กล่อง/ชุด) และกล่องพลาสติกสี่เหลี่ยม (ขนาด 18 x 25 x 5.6 ซม., จำนวน 24 ช่อง/กล่อง) พบว่ากล่องพลาสติกสี่เหลี่ยมเป็นภาชนะที่มีความ เหมาะสมในการใช้เพาะเลี้ยงหนอนเจาะสมอฝ้ายเพื่อเป็นสต๊อค กล่าวคือ ให้จำนวนหนอนที่ คาดว่าจะได้ทั้งหมดในปริมาณที่สูงอย่างต่อเนื่อง 3 ชั่วอายุ คือ จำนวน 16,455.60 ตัว ในชั่วอายุที่ 1, 21, 118.49 ตัวในชั่วอายุที่ 2 และ 21,928.30 ตัว ในชั่วอายุที่ 3 แม้ว่าต้นทุนในการผลิตด้วยกล่องพลาสติกสี่เหลี่ยมจะมีราคาสูง (8.12 บาท/ช่อง) ก็ตาม ส่วนกล่องฟิล์ม 35 มม. นั้น ไม่เหมาะสมในการนำมาเลี้ยงหนอน เพื่อเป็นสต๊อค ทั้งนี้เพราะให้ผลผลิตของจำนวนหนอนที่คาดว่จะได้ต่ำที่สุด การทดสอบชนิดของอาหารเทียม โดยเปรียบเทียบอาหารเทียม 3 สูตร (สูตรปรับปรุงจากสูตรดัดแปลงจาก โสธร และคณะ, 2514

สูตรที่ 1 : ผสมด้วยวิตามินสต๊อค

สูตรที่ 2 : ผสมด้วย วิตามินด็กบอดิวิติน(R)

สูตรทื่ 3 : ผสมด้วยวิตามินเด็กคิดดี้(R) เพื่อใช้ใน การเลี้ยงแมลงเพื่อเป็นสต๊อค สรุปได้ว่าอาหารเทียมสูตรที่ 1 เป็นสูตรอาหารที่เหมาะสมที่สุด ทั้งนี้เพราะสามารถผลิตหนอนที่คาดว่าจะได้สูงอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ชั่วอายุ โดยจำนวนหนอนที่คาดว่จะได้ทั้งหมดเท่ากับ ประมาณ 2-3 เท่าของอาหารสูตรที่ 2 และ 3 ในชั่วอายุที่ 2 และประมาณ 19-179 เท่า ในชั่วอายุที่ 3 นอกจากนั้นหนอนที่ได้ มีการเจริญเติบโตอย่างสม่ำเสมอมากที่สุด แม้ว่าอาหารเทียมสูตรที่ 1 มีต้น ทุนการผลิตหนอนต่อตัวสูงที่สุด (1.26 บาท) ในขณะที่สูตรที่ 2 มีต้นทุนต่ำที่สุด (0.47 บาท/ตัว) ก็ ตาม ส่วนที่ 2 การศึกษาปัจจัยที่เหมาะสมต่าง ๆ ต่อการเพิ่มปริมาณเชื้อ HaNPV ได้แก่ ความ เข้มข้นของเชื้อไวรัสที่เหมาะสมต่อการเพิ่มปริมาณเชื้อด้วยหนอนที่ได้จากห้องปฏิบัติการ และต่อการ เพิ่มปริมาณเชื้อด้วยหนอนที่ได้จากสภาพไร่ รวมทั้งวิธีการปลูกเชื้อ ชนิดของภาชนะ และชนิดของ อาหารเทียม ทดลองด้วยหนอนเจาะสมอฝ้ายวัย 3 อายุ 7 วัน และอาหารเทียมสูตรที่ 4 (ผสมด้วยวิตามินสต๊อค) โดยทดสอบในถ้วยพลาสติก 2 ออนซ์ ที่อุณหภูมิ 30+10ซ, มืด 16 ชม., 27+10ซ, แสง 8 ชม. และความชื้นสัมพัทธ์ 70-85% ความเข้นข้นของเชื้อไวรัสที่เหมาะสมต่อการเพิ่มปริมาณเชื้อด้วยหนอนที่ได้จากการเพาะ เลี้ยงในห้องปฏิบัติการ เมื่อทดลองโดยใช้เชื้อความเข้มข้น 4 ระดับ พบว่าความเข้มข้น 2x108 PIBs/มล. ให้ปริมาณผลึกโปรตีนรวมสูงที่สุด (1.63x1011 PIBs) และความเข้มข้น 2x105 PIBs/มล. ให้จำนวนผลึกโปรตีนรวมเท่ากับ 6.38x1010 ) 3.9x1010 และ 0 PIBs ตามลำดับ (แตกต่างทางสถิติ, P=0.05) ส่วนความเข้มข้นของเชื้อไวรัสที่เหมาะสมต่อการเพิ่มปริมาณเชื้อด้วยหนอนที่ได้จากสภาพไร่ ทดลองภายใต้เงื่อนไขเดียวกันกับการทดสอบความเข้มข้นกับหนอนที่ได้จากการเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการ แต่ใช้หนอนวัย 2 อายุ 6 วัน คือ ความเข้มข้น 2x106 PIBs/มล. ให้ผลผลิตของผลึกโปรตีนรวมสูงที่สุด (5.05x1010 PIBs) รองลงมาคือ ความเข้มข้น 2x106 PIBs/มล, ให้ผลผลิตของผลึกโปรตีนรวมสูงที่สุด (5.05x1010 PIBs) รองลงมาคือ ความเข้มข้น 2x105, 2x107 และ 2x108 PIBs/มล. ซึ่งให้ผลผลิตเท่ากับ 3.68x1010, 3.34x1010 และ 2.83x1010 PIBs ตามลำดับ (แตกต่างทางสถิติ, P=0.05) การเปรียบเทียบวิธีการปลูกเชื้อ 3 วิธี คือ diet plug method, surfaced layer method และincorporated method ปลูกเชื้อด้วยความเข้มข้น 2x108 PIBs/มล. ปริมาณ 30, 30 และ 60 ไมโครลิตร/หนอน 1 ตัวตามลำดับ พบว่า diet plug method ให้ปริมาณผลึกโปรตีนรวมสูงที่สุดเท่ากับ 7.90x1010 PIBs ในขณะที่ surfaced layer method และ incorporated method ผลิตได้เท่ากับ 4.08x1010 และ 3.16x1010 PIBs ตามลำดับ (แตกต่างทางสถิติ, P=0.05) นอกจากนั้น diet plug method ยังเป็นวิธีที่มี ต้นทุนการผลิตต่ำที่สุด (703.29 บาท/2x1012 PIBs/ลิตร) ภาชนะชนิดต่างๆ ที่นำมาใช้ทดลองเพื่อหาชนิดของภาชนะที่เหมาะสมในการปลูกเชื้อ คือ ถ้วยพลาสติก 2 ออนซ์,กล่องฟิล์ม 35 มม. (24 กล่อง/ชุด) ถ้วยพลาสติก 1 ออนซ์ และกล่องพลาสติกสี่เหลี่ยม (14 x 19 x 2 ซม., 24 ช่อง/กล่อง) ปลูกเชื้อด้วยความเข้มข้น 2x108 PIBs/มล. พบว่าผลผลิตของจำนวนผลึกโปรตีนรวมที่ผลิตได้จากภาชนะชนิดต่าง ๆ นั้น มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ คือ มีค่าเท่ากับ 2.89x1011 (ถ้วยพลาสติก 2 ออนซ์), 2.75x1011 (กล่องฟิล์ม 35 มม.), 2.25x1011 (ถ้วยพลาสติก 1 ออนซ์) และ 1.74x1011 PIBs (กล่องพลาสติกสี่เหลี่ยม) โดยที่กล่องฟิล์มเป็นภาชนะที่มีความเหมาะสม ที่สุดเพื่อใช้ในการปลูกเชื้อ HaNPV เนื่องจากมีต้นทุนการผลิตต่ำที่สุด (308.16 บาท/ 2x1012 PIBsต่อ/ลิตร) ชนิดของอาหารเทียมที่เหมาะสมในการปลูกเชื้อ เมื่อปลูกเชื้อด้วย ความเข้นข้น 2x106PIBs/มล. ในกลองฟิล์ม 35 มม. ด้วยหนอนวัย 2 อายุ 6 วัน ซึ่งแยก เลี้ยงตั้งแต่แรกฟักด้วยอาหารเทียม 3 สูตร (สูตรที่ 4, สูตรที่ 5 : ผสมด้วย วิตามินเด็กบอดิวิติน(R), สูตรที่ 6 : ผสมด้วยวิตามินเด็กคิดดี้(R) ) และเมื่อนำมาปลูกเชื้อจะใช้อาหารสูตรต่างๆ ดังกล่าวข้างต้น โดยไม่ผสมฟอร์มาลิน พบว่าอาหารเทียมสูตรที่ 5 มีความเหมาะสมมากที่สุด โดยมีต้นทุนการผลิตเชื้อ HaNPV ต่ำที่สุด (137.91 บาท/2x1012 PIBs ต่อ/ลิตร) และสำหรับจำนวนผลึกโปรตีนรวมที่ผลิตได้จาก การใช้อาหารเทียมสูตรต่างๆ ดังกล่าวนั้นมีความแตกต่างกันทางสถิติ (P=0.05) ระหว่างอาหารเทียมสูตรที่ 4 (1.94x1011 PIBs), สูตรที่ 5 (1.63x1011 PIBs) และสูตรที่ 6 (1.23x1011 PIBs) ส่วนที่ 3 การศึกษาความสัมพันธ์ของปัจจัยต่างๆ ที่เหมาะสม ต่อการเพิ่มปริมาณเชื้อ HaNPV โดยเลือกปัจจัยที่เหมาะสมที่สุดที่ได้จากการศึกษาทดลองในส่วนที่ 1 และ 2 มาศึกษาทดลองร่วมกัน กล่าวคือ ใช้กล่องพลาสติกสี่เหลี่ยม (18 x 25 x 5.6 ซม.) และอาหารเทียมสูตรที่ 1 ในการเลี้ยงแมลงเพื่อเป็นสต๊อค ส่วนการเพิ่มปริมาณเชื้อ HaNPV ใช้การปลูกเชื้อด้วย diet plug method, ความเข้มข้น 2x106 PIBs/มล., อาหารเทียมสูตรที่ 5 และหนอนวัย 2 อายุ 6 วัน ทดลองในกล่องฟิล์ม 35 มม. ภายใต้สภาพการทดลองในห้องปฏิบัติการเช่นเดียวกับการทดลองในส่วนที่ 2 พบว่าสามารถนำมาศึกษาร่วมกันได้ โดยให้ผลผลิตของจำนวนผลึกโปรตีนรวมในแต่ละชั่วอายุแตกต่างกัน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ คือ 1.40x1011 PIBs (ชั่วอายุที่ 1), 1.68x1011 PIBs (ชั่วอายุที่ 2) และ 8.29x1010 PIBs (ชั่วอายุที่ 3) และราคาต้นทุนการผลิตเชื้อ HaNPV 2x1012 PIBs/ลิตร เท่ากับ 160.57, 133.81 และ 271.17 บาท ในชั่วอายุที่ 1, 2 และ 3 ตามลำดับ การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าสามารถนำปัจจัยที่เหมาะสมที่สุดต่างๆ มาใช้ร่วมกันได้ โดยที่ ปริมาณผลึกโปรตีนรวมที่ได้จากการศึกษาร่วมกันในแต่ละชั่วอายุ (8.29x1010 - 1.68x1011 PIBs) นี้อยู่ในพิสัยของปริมาณผลึกโปรตีนรวมที่ได้จากการศึกษาแต่ละปัจจัยเดี่ยวๆ (7.90x1010 - 2.29x1011 PIBs) และต้นทุนในการผลิตมวลชีวภาพของเชื้อ HaNPV ด้วยการรวมปัจจัยต่าง ๆ ที่มีต้นทุนต่ำที่สุดเป็นเกณฑ์นี้จึงมีต้นทุนต่ำที่สุดตามไปด้วย