หญ้ารูซี่ Brachiaria ruziziensis L.) เป็นหญ้า เขตร้อนที่ได้รับการส่งเสริมจากกรมปศุสัตว์ ให้ทำการ ปลูกกันอย่างกว้างขวางในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้ดำเนิน การทดลองขึ้นที่เรือนทดลองภาควิชาพืชไร่ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ในช่วง ระหว่างวันที่ 27 พฤษภาคม 2537 ถึง 15 มีนาคม 2538 วัตถุประสงค์ของการทดลอง เพื่อศึกษาอิทธิพลของระดับปุ๋ย ไนโตรเจนต่อลักษณะทางสัณฐานวิทยาและโครงสร้างภายในใบ ผลผลิตน้ำหนักแห้ง และคุณค่าทางโภชนะของหญ้ารูซี่ ดำเนิน การทดลองโดยใช้แผนการทดลองแบบสุ่มตลอด (Completely randomize design (CRD) มี 4 ซ้ำการทดลอง ชุดดิน ที่ใช้ทดลองเป็นดินโคราช ปลูกหญ้าในกระถางขนาดเส้น ผ่าศูนย์กลาง 12 นิ้ว บรรจุดินแห้ง (ความชื้น 0.85%) 12 กิโลกรัม การทดลองมีทรีทเมนต์ประกอบไปด้วยระดับปุ๋ย ไนโตรเจนที่อัตรา 0, 16, 32, 48, 64 และ 80 กิโลกรัม ไนโตรเจนต่อไร่ แบ่งใส่ปุ๋ยไนโตรเจน 2 ครั้ง ซึ่งครั้งแรก ใส่รองพื้นเมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2537 ในอัตรา 0, 8,16, 24, 32 และ 40 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อไร่ และครั้งที่สอง เมื่อเก็บเกี่ยวผลผลิตหญ้าได้ 3 ครั้ง เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2537 ในอัตรา 0, 8, 16 และ 40 กิโลกรัมไนโตรเจน ต่อไร่ ระหว่างดำเนินการทดลองได้รักษาความชื้นของดิน ที่ใช้ปลูกหญ้ารูซี่ให้อยู่ที่ระดับความจุความชื้นภาคสนาม (field capacity) การใส่ปุ๋ยไนโตรเจนทำให้ผลผลิตน้ำหนักแห้ง ทั้งหมดของหญ้ารูซี่เพิ่มขึ้น ในลักษณะที่เป็น quadratic (P<0.05) การใช้ระดับปุ๋ยไนโตรเจนในอัตราที่สูงกว่า 32 กิโลกรัมต่อไร่ ไม่ทำให้ผลผลิตน้ำหนักแห้งเพิ่มขึ้น อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลผลิตน้ำหนักแห้งรวมของการ เก็บเกี่ยวครั้งที่ 1 และ 2 จะสูงกว่าผลผลิตน้ำหนักแห้ง รวมของการเก็บเกี่ยวครั้งที่ 3, 4 และ 5 การใส่ปุ๋ย ไนไตรเจนในอัตราที่สูงจาก 0 ถึง 32 กิโลกรัมต่อไร่ มีผลทำให้ผลผลิตน้ำหนักแห้งทั้งหมดเพิ่มขึ้นจาก 46.9 เป็น 77.0 กรัมต่อต้น และผลผลิตน้ำหนักแห้งทั้งหมด จากการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนที่ระดับ 48, 64 และ 80 กิโลกรัมต่อไร่ เท่ากับ 82.6, 90.2 และ 91.8 กรัม ต่อต้น ตามลำดับ ผลจากการเก็บเกี่ยว 5 ครั้ง ในช่วงการทดลอง พบว่าการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ลักษณะทางสัณฐานวิทยา จำนวนแขนงต่อต้นกอ และพื้นที่ ใบทั้งหมดของหญ้ารูซี่ เพิ่มสูงขึ้น จำนวนแขนงต่อต้นกอ เพิ่มสูงขึ้นในลักษณะเป็นแบบเส้นตรงที่ (P<0.01) ส่วนพื้นที่ใบทั้งหมดมีการเพิ่มขึ้นในลักษณะเป็นแบบ quadratic (P<0.01) การเพิ่มอัตราปุ๋ยไนโตรเจน ไม่ทำให้จำนวนใบและพื้นที่ใบต่อแขนงเพิ่มขึ้นอย่างมี นัยสำคัญทางสถิติ การใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมีอิทธิพลต่อโครงสร้าง ภายในใบของหญ้ารูซี่ จากการศึกษาโครงสร้างภายใน ใบหญ้าในลักษณะภาคตัดขวาง พบว่าการเพิ่มอัตราปุ๋ย ไนโตรเจนทำให้จำนวนและเสันผ่าศูนย์กลางของกลุ่ม เนื้อเยื่อลำเลียง (vascular bundle) ขนาดเล็ก และขนาดใหญ่ รวมทั้งความหนาของใบเพิ่มสูงขึ้นใน ลักษณะที่เป็นเส้นตรงและ quadratic (P<0.05) บริเวณกลุ่มเนื้อเยื่อลำเลียงขนาดใหญ่จะมีการติดสี safranin 1% ของสารลิกนินมากกว่ากลุ่มเนื้อเยื่อ ลำเลียงขนาดเล็กและการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนในอัตรา 24 ถึง 40 กิโลกรัมต่อไร่ จะมีบริเวณการติดสีมากกว่า การใส่ปุ๋ยไนโตรเจนที่อัตรา 0 ถึง 16 กิโลกรัมต่อไร่ การใส่ปุ๋ยไนโตรเจนในอัตราที่สูงขึ้น มีอิทธิพล ต่อองค์ประกอบเยื่อใยของ neutral detergent fiber (NDF), สารลิกนิน (lignin), และเฮมิเซลลูโลส (hemicellulose), โปรตีนหยาบ ของวัตถุแห้งลำต้นและ ใบของหญ้ารูซี่ ในการเก็บเกี่ยวผลผลิตทั้ง 5 ครั้ง การใส่ปุ๋ยไนโตรเจนในอัตราที่สูงขึ้นจาก 0 เป็น 40 กิโลกรัมต่อไร่ ทำให้เปอร์เซ็นต์เยื่อใยของ NDF และ เฮมิเซลลูโลสลดลง ทั้งในส่วนของวัตถุแห้งลำตันและ ใบของหญ้ารูซี่ ในทางตรงข้ามปริมาณของสารลิกนินของ วัตถุแห้งลำต้นและใบของหญ้ารูซี่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น ส่วนเปอร์เซ็นต์เยื่อใยของ ADF เซลลูโลส และ IVDMD ไม่เปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด การเพิ่มอัตราปุ๋ย ไนโตรเจนจาก 0 เป็น 40 กิโลกรัมต่อไร่ มีผลทำให้ปริมาณ โปรตีนหยาบเพิ่มสูงขึ้น ในลักษณะที่เป็น quadratic (P<0.01) กล่าวคือ ปริมาณโปรตีนหยาบต่อหน่วยของปุ๋ย ไนโตรเจนที่ใส่ลดน้อยลงเมื่ออัตราการใช้ปุ๋ยเพิ่มขึ้น