การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาของ โปรแกรมการผ่อนคลายต่อความเจ็บปวด ภาวะท้องอืดและการพักฟื้นหลังการ ผ่าตัดในผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในถุงน้ำดี แนวคิดที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ประกอบ ด้วย ทฤษฎีความเจ็บปวดของ Melzack and Wall ภาวะท้องอืด การพัก ฟื้นหลังผ่าตัดและมโนทัศน์การผ่อนคลายของ Benson กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้คือ ผู้ป่วยโรคนิ่วในถุงน้ำดี ที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์ที่กำหนด ซึ่งมารับการผ่าตัดที่โรงพยาบาลศูนย์ขอนแก่น จำนวน 40 คน ในช่วยเดือนพฤษภาคม ถึงเดือนพฤศจิกายน 2537 โดยการ สุ่มหมายเลขกลุ่มตัวอย่างไว้ล่วงหน้า และสุ่มแบ่งกลุ่มตัวอย่างออกเป็น 2 กลุ่ม ๆ ละ 20 คน กลุ่มทดลองคือกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย และ กลุ่มควบคุมคือกลุ่มที่ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย โปรแกรมการผ่อนคลายใช้วิธีการของ Benson Respiratory One Method กลุ่มทดลองจะได้รับการฝึกในระยะก่อนผ่าตัด 2 ครั้ง และ ฝึกอีก 1 ครั้ง เมื่อกลับจากห้องผ่าตัด เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ประกอบด้วย แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินความเจ็บปวดของ Johnson แบบประเมินภาวะท้องอืด และ แบบประเมินการพักฟื้นหลังการผ่าตัดที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น การเก็บรวบรวมข้อมูลกลุ่มตัวอย่างทั้ง 2 กลุ่ม โดยประเมินความ เจ็บปวด เมื่อครบ 24 ชั่วโมงหลังผ่าตัด ประเมินภาวะท้องอืดเมื่อครบ 48 ชั่วโมงหลังผ่าตัด และประเมินการพักฟื้นหลังการผ่าตัดตั้งแต่ผู้ป่วยกลับ จากห้องผ่าตัด จนกระทั่งจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. ผู้ป่วยที่รับโปรแกรมการผ่อนคลายมีความเจ็บปวดน้อยกว่าผู้ป่วยที่ ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย 1.1 ผู้ป่วยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลายมีการรับรู้สึกเจ็บปวด น้อยกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ( t = -3.13 , P < 0.05) 1.2 ผู้ป่วยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลายมีการรับรู้ความรู้สึก ทุกข์ทรมานน้อยกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย อย่างมีนัย สำคัญทางสถิติ ( t = -2.53, P < 0.05 ) 1.3 ผู้ป่วยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย และผู้ป่วยที่ไม่ได้ รับโปรแกรมการผ่อนคลาย มีจำนวนครั้งของการได้รับยาแก้ปวดหลัง ผ่าตัดไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 0.00, P > 0.05) 2. ผู้ป่วยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลายมีภาวะท้องอืดน้อยกว่า ผู้ป่วยที่ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = -3.88, P < 0.05) 3. ผู้ป่วยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย มีการพักฟื้นหลังการ ผ่าตัดเร็วกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย 3.1 ผู้ป่วยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลายมีระยะเวลาในการ ลุกเดินครั้งแรกหลังผ่าตัดน้อยกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อน คลายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = -2.08, P < 0.05) 3.2 ผู้ปวยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย และผู้ป่วยที่ไม่ได้ รับโปรแกรมการผ่อนคลาย มีจำนวนวันอยู่รักษาในโรงพยาบาลหลัง ผ่าตัดไม่แตกต่างกัน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 0.71, P > 0.05) ผลการศึกษาครั้งนี้พบว่า ผู้ป่วยที่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย มีระดับความเจ็บปวดน้อยกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับโปรแกรมการผ่อนคลาย เมื่อ ประเมินความเจ็บปวด โดยแบบประเมินความเจ็บปวดของ Johnson แต่จำนวนครั้งของการได้รับยาแก้ปวด ไม่แตกต่างกันในระหว่างกลุ่มทดลอง และกลุ่มควบคุม และพบว่าผู้ป่วยในกลุ่มทดลองมีการพักฟื้นหลังการผ่าตัดเร็ว กว่ากลุ่มควบคุม เมื่อประเมินโดยระยะเวลาในการลุกเดินครั้งแรกหลัง ผ่าตัดเท่านั้น สำหรับจำนวนวันอยู่รักษาในโรงพยาบาลหลังผ่าตัด ระหว่าง กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม พบว่าไม่มีความแตกต่างกัน ดังนั้นในการใช้จำนวนครั้งของการได้รับยาแก้ปวดหลังการผ่าตัด เป็นตัวแปรในการประเมินการพักฟื้นหลังการผ่าตัด จะต้องพิจารณาให้ เหมาะสม ก่อนนำไปใช้ในการวิจัยครั้งต่อไป