การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบมโนภาพแห่งตน การอบรม เลี้ยงดู และสภาพแวดล้อมของโรงเรียนตามความคิดเห็นของนักเรียน ระหว่าง นักเรียนที่มีพฤติกรรมผิดวินัย และนักเรียนที่มีพฤติกรรมอยู่ในวินัย ระดับ ชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย โรงเรียนในเขตเทศบาล อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น ปีการศึกษา 2536 โดยทำการศึกษาจากกลุ่มตัวอย่างนักเรียน จำนวน 640 คน ประกอบด้วยนักเรียนที่มีพฤติกรรมผิดวินัย จำนวน 270 คน และนักเรียนที่มีพฤติกรรมอยู่ในวินัย จำนวน 370 คน ที่ได้มาจากการสุ่มแบบ แบ่งชั้น (Stratified Random Sampling) ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ใช้แบบสอบถามมโนภาพแห่งตน และแบบสอบถามการอบรมเลี้ยงดูของนงนุช (2533) และแบบสอบถามสภาพแวดล้อมของโรงเรียน ตามความคิดเห็น ของนักเรียนของพเยาว์ (2534) ที่มีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ .90, .76 และ .85 ตามลำดับและทำการวิเคราะห์ข้อมูลโดยการแจกแจง ร้อยละ คำนวณค่าเฉลี่ยเลขคณิต ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบที (t-test) และการทดสอบไคสแควร์ (Chi-square test) ตลอดจนทำการเปรียบเทียบ พหุคูณ ด้วยการเปรียบเทียบสัดส่วนนักเรียนที่ผิดวินัยในแต่ละแบบการอบรม เลี้ยงดูเป็นรายคู่ ด้วยการใช้ Scheffetype coefficient เป็นค่าวิกฤต ในการตัดสินใจความมีนัยสำคัญดังกล่าว ซึ่งผลการวิจัยปรากฏผลดังนี้.- 1. นักเรียนที่มีพฤติกรรมผิดวินัย และนักเรียนที่มีพฤติกรรมอยู่ในวินัย มีมโนภาพแห่งตน ทั้งในด้านค่านิยมเกี่ยวกับสัมฤทธิผล ด้านความสัมพันธ์ ระหว่างบุคคล ด้านการปรับตัวทางอารมณ์ และโดยส่วนรวมทุกด้านแตกต่างกัน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 2. นักเรียนที่มีพฤติกรรมผิดวินัย และนักเรียนที่มีพฤติกรรมอยู่ในวินัย ได้รับการอบรมเลี้ยงดูแตกต่างกันโดยนักเรียนที่ได้รับการอบรมเลี้ยงดูแบบ ปล่อยปละละเลยมีจำนวนที่มีพฤติกรรมผิดวินัยมากกว่านักเรียนที่ได้รับการอบรม เลี้ยงดูแบบประชาธิปไตย และยังมากกว่านักเรียนที่ได้รับการอบรมเลี้ยงดูแบบ ให้ความคุ้มครองมากเกินไป อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 แต่การอบรม เลี้ยงดูแบบประชาธิปไตย และแบบให้ความคุ้มครองมากเกินไป มีจำนวนนักเรียน ที่มีพฤติกรรมผิดวินัยไม่แตกต่างกัน 3. นักเรียนที่มีพฤติกรรมผิดวินัย และนักเรียนที่มีพฤติกรรมอยู่ในวินัย มีความคิดเห็นต่อสภาพแวดล้อมของโรงเรียน ทั้งในด้านพฤติกรรมครูและ โดยส่วนรวมทุกด้าน แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 แต่ใน ด้านกลุ่มเพื่อนไม่แตกต่างกัน