การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สภาวะ พื้นฐานทางเศรษฐกิจและสังคมของเกษตรอำเภอ 2) การได้รับ การนิเทศงานส่งเสริมเกษตร 3) ความต้องการรับการนิเทศงาน ส่งเสริมการเกษตร 4)เปรียบเทียบความต้องการรับการนิเทศงาน ส่งเสริมการเกษตรตามสภาวะพื้นฐานของเกษตรอำเภอ โดยอาศัย การวิเคราะห์ข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างที่เป็นเกษตรอำเภอในภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 153 ราย ซึ่งได้รับการคัดเลือก ด้วยวิธีการจัดสรรโควต้าในแต่ละจังหวัด และคัดเลือกแบบ เจาะจง เพื่อให้ได้เกษตรอำเภอที่เคยรับการฝึกอบรมหลักสูตร นักบริหารส่งเสริมการเกษตรระดับอำเภอ (นสอ ) และเกษตร อำเภอที่ปฏิบัติงานอยู่ในเขตชลประทาน และใช้ตารางเลขสุ่ม สำหรับคัดเลือกเกษตรอำเภอที่อยู่นอกเขตชลประทาน ใช้แบบ สอบถามเป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมูลและใช้เครื่อง คอมพิวเตอร์โปรแกรมสำเร็จรูป SPSS๋ เป็นเครื่องมือในการ วิเคราะห์ข้อมูล สถิติค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน สถิติค่า t-test และ F-test เป็น ส่วนช่วยในการแปลความหมายข้อมูล ผลการศึกษาในเรื่องนี้ สามารถนำไปปรับปรุงระบบการนิเทศงานของกรมส่งเสริมการ เกษตรให้มีประสิทธิภาพขึ้นผลการวิจัยมีดังนี้ ลักษณะพื้นฐานทางเศรษฐกิจและสังคม พบว่า เกษตร อำเภอในภาคตะวันออกเฉียงเหนือส่วนมากเป็นชาย มีอายุเฉลี่ย 46 ปี สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีหรือเทียบเท่าอัตรา เงินเดือนเฉลี่ย 14,749 บาท ส่วนมากมีระยะเวลาดำรง ตำแหน่งเกษตรอำเภอต่ำกว่า 5 ปี และมีพื้นที่ปฏิบัติงานอยู่ นอกเขตชลประทาน การได้รับการนิเทศและระดับที่ให้การนิเทศ ในรอบปี 2535 เกษตรอำเภอส่วนมากเคยได้รับการนิเทศในทุกด้าน ดังนี้ ด้านการบริหารงาน ซึ่งประกอบด้วยการบริหารงานบุคคล การบริหารงานส่งเสริมการเกษตร การบริหารงบประมาณ การบริหารสำนักงาน การพัฒนาสถาบันเกษตรกรและงานพิเศษอื่นๆ ด้านความรู้วิชาการเกษตรประกอบด้วย ความรู้วิชาการข้าว พืชไร่ ไม้ผลไม้ยืนต้นและพืชผัก ด้านวิธีการส่งเสริม ประกอบด้วยการส่งเสริมแบบกลุ่มและการส่งเสริมแบบมวลชน ด้านการใช้โสตทัศนูปกรณ์และกิจกรรมประกอบการนิเทศ ประกอบด้วย การแจกเอกสารคำแนะนำ แผ่นปลิว การใช้แผ่นใส การทัศนศึกษานอกสถานที่ สไลด์ ตัวอย่างของจริง การสาธิตวิธี ภาพถ่ายแผ่นพลิกและเทปบันทึกภาพ ระดับที่ ได้รับการนิเทศ พบว่า ทุกประเด็นเกษตรอำเภอส่วนมากได้รับ การนิเทศจากผู้นิเทศระดับจังหวัด ความต้องการรับการนิเทศงานส่งเสริมการเกษตรและบุคคล ที่ต้องการให้เป็นผู้นิเทศพบว่า เกษตรอำเภอต้องการรับ การนิเทศด้านการบริหารงานในระดับมาก ได้แก่ เรื่องการ บริหารงานบุคคล การบริหารงานส่งเสริมการเกษตร การบริหาร สำนักงาน การพัฒนาสถาบันเกษตรและงานพิเศษอื่น ๆ และ ต้องการในระดับมากที่สุด คือ เรื่องการบริหารงบประมาณ อีก ทั้งเกษตรอำเภอยังต้องการรับการนิเทศด้านวิชาการอยู่ใน ระดับมาก ซึ่งได้แก่ความรู้วิชาการเรื่องข้าว พืชใน กลุ่มไม้ผลไม้ยืนต้นและพืชในกลุ่มพืชผัก และต้องการระดับ น้อยในเรื่องความรู้วิชาการในกลุ่มพืชไร่ นอกจากนี้ เกษตรอำเภอยังต้องการรับการนิเทศวิธีการส่งเสริมแบบกลุ่ม และวิธีการส่งเสริมแบบมวลชนในระดับมากและยังต้องการให้ ผู้นิเทศใช้โสตทัศนูปกรณ์และกิจกรรมประกอบการนิเทศในระดับ มากอีกด้วยซึ่ง ได้แก่ เทปบันทึกภาพ (วีดีโอ) การนำ ทัศนศึกษานอกสถานที่ ตัวอย่างของจริง สไลด์ การแจกเอกสาร คำแนะนำ แผ่นปลิว การสาธิตวิธี ภาพถ่าย แผ่นใสและแผ่นพลิก ด้านการจัดการนิเทศ เกษตรอำเภอต้องการรับการนิเทศแต่ ละครั้งนาน 3 ชั่วโมง ทำการนิเทศเดือนละ 1 ครั้ง โดย ต้องการให้ผู้นิเทศไปนิเทศยังสถานที่ที่มีการปฏิบัติงาน หรือสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องที่นิเทศ และต้องการให้ ผู้นิเทศออกไปนิเทศทั้งเป็นทีมหรือเป็นรายบุคคล ในกรณี เป็นทีม ๆ ละ 2-3 คน เกษตรอำเภอต้องการผู้นิเทศที่ไม่ จำกัดในเรื่อง อายุ เพศและระดับการศึกษา และต้องการ คุณสมบัติอื่นๆ ในระดับมากที่สุด ซึ่งได้แก่ การมีความรู้ ทักษะ ประสบการณ์ด้านเทคนิควิธีการส่งเสริมและสามารถ ถ่ายทอดความรู้ได้อย่างชัดเจน มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ และกระทำในสิ่งที่ถูกต้องด้วยความมั่นใจ มีความจริงใจ มีคุณธรรมต่อผู้ร่วมงาน มีความเข้าใจระบบบริหาร วิชาการและการปฏิบัติในหน่วยงานของตนเป็นอย่างดี สามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ยอ่างมีมนุษยสัมพันธ์ มีความ เข้าใจจุดเด่น จุดด้อยและบุคลิกภาพของผู้รับการนิเทศ รวม ถึงสามารถชี้แนะกระตุ้นให้ทำตามคำแนะนำได้ ควรผ่านการ ฝึกอบรมหลักสูตรการนิเทศงาน มีความรู้ด้านสถานการณ์ การผลิต เศรษฐกิจ สังคม การเมือง และสามารถนำความรู้ เหล่านั้นมาปรับใช้ได้อย่างเหมาะสม และสามารถนิเทศงานได้ ทุกเรื่องที่เกี่ยวข้องกับการเกษตร เกษตรอำเภอต้องการให้ ผู้นิเทศระดับจังหวัดเป็นผู้นิเทศงานมากที่สุดในทุกเรื่องที่ศึกษา การเปรียบเทียบความต้องการรับการนิเทศตามความ แตกต่างในสภาวะพื้นฐานทางเศรษฐกิจและสังคมของเกษตรอำเภอ พบว่า เกษตรอำเภอที่มีระดับอายุ ระดับการศึกษา อัตรา เงินเดือน เคยรับการฝึกอบรมหลักสูตรนักบริหารส่งเสริม การเกษตรระดับอำเภอ (นสอ ) และมีพื้นที่ปฏิบัติงานในเขต ชลประทาน มีความต้องการรับการนิเทศในด้าน เรื่องที่นิเทศ และการใช้โสตทัศนูปกรณ์และกิจกรรมประกอบการนิเทศไม่ แตกต่างกันที่ระดับความเชื่อมั่น 95% แต่เกษตรอำเภอที่มี ระยะเวลาดำรงตำแหน่งที่แตกต่างกันมีความต้องการเรื่อง ที่รับการนิเทศแตกต่างกัน ข้อเสนอแนะ 1)กรมส่งเสริมการเกษตร ควรจัดอบรม ความรู้หลักสูตรการนิเทศงานส่งเสริมการเกษตรให้แก่ผู้นิเทศ ระดับจังหวัดให้มากขึ้น 2) ผู้นิเทศงานระดับจังหวัดและ ผู้นิเทศงานระดับภาคควรให้การนิเทศด้านการบริหารบุคคล ความรู้เกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบว่าด้วยการพัสดุ การจัดทำเอกสารคำแนะนำและด้านการสร้างขวัญกำลังใจให้แก่ ผู้ใต้บังคับบัญชาให้มากขึ้น โดยการใช้โสตทัศนูปกรณ์และ กิจกรรมประกอบการนิเทศ 3) จัดสรรงบประมาณเพื่อให้เกษตร อำเภอได้ทัศนศึกษายังสถานที่ต่างๆ เป็นการเพิ่มพูนความรู้ ประสบการณ์และสร้างขวัญกำลังใจแก่เกษตรอำเภอด้วย