การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) กระบวนการ ทำงานของศูนย์พัฒนาหมู่บ้านชนบทผสมผสานอำเภอบ้านไผ่ใน โครงการปลูกป่าชุมชน 2) ปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วม ของชาวบ้านในการจัดการป่าชุมชน 3) ปัญหาอุปสรรคในการ ดำเนินงานโครงการปลูกป่าชุมชน ในการศึกษาครั้งนี้ได้ศึกษาแนวคิด ทฤษฎีที่เกี่ยวกับ มนุษย์นิเวศน์ ทฤษฎีการกระทำทางสังคม ทฤษฎีแลกเปลี่ยน แนวคิดเกี่ยวกับป่าชุมชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน รวม ทั้งพิจารณาผลการศึกษาวิจัยที่เกี่ยวข้องเพื่อใช้เป็นแนวทาง ในการกำหนดกรอบแนวคิดของการศึกษา วิธีการศึกษาประกอบด้วยวิธีการเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ เพื่อเก็บรวบรวมข้อมูลในภาคสนามโดยใช้แบบสอบถาม แนวทาง ในการสัมภาษณ์ และการสังเกตกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษา ในเชิงปริมาณประกอบด้วยชาวบ้านใน 3 หมู่บ้าน คือ บ้านเป้า บ้านหนองมะเขือ บ้านแคนเหนือ อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น จำนวน 240 คน สำหรับกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาเชิง คุณภาพประกอบด้วยเจ้าหน้าที่ศูนย์พัฒนาหมู่บ้านชนบทผสมผสาน อำเภอบ้านไผ่ ผู้อาวุโส และคณะกรรมการสวนป่าของทั้ง 3 หมู่บ้าน การวิเคราะห์ข้อมูลดำเนินการโดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูป SPSS (statistical package for the social sciences) โดยใช้ค่าสถิติร้อยละ ได-สแควร์ และการวิเคราะห์ถดถอยเชิง ซ้อน ผลการศึกษาพบว่า 1 กระบวนการทำงานของศูนย์พัฒนาหมู่บ้านชนบทผสมผสาน อำเภอบ้านไผ่ในโครงการปลูกป่าชุมชน ซึ่งเน้นหนักการมีส่วน ร่วมของชาวบ้าน มีขั้นตอนดำเนินการดังนี้ - การเลือกพื้นที่ ศูนย์ฯ จะคำนึงถึงความพร้อมของ ชุมชมในการเข้าร่วมโครงการและการมีพื้นที่ที่จะปลูกป่าได้ - การประสานงาน ศูนย์ฯ จะประสานงานกับส่วนราชการ องค์กรในท้องถิ่น เพื่อแจ้งให้ทราบเกี่ยวกับโครงการปลูก ป่าชุมชน - การเตรียมชุมชน การดำเนินงานในขั้นตอนนี้มีวัตถุ ประสงค์ เพื่อให้การวางแผนงานปลูกป่าชุมชนสอดคล้องกับ ความต้องการของชุมชน - การฝึกอบรม วัตถุประสงค์สำคัญของการฝึกอบรมก็คือ เพื่อให้คณะกรรมการป่าชุมชนได้มีความรู้ความเข้าใจการ ปลูกป่า การอนุรักษ์ป่าไม้ - การเตรียมพื้นที่และการปลูก ศูนย์ฯเป็นฝ่ายรับผิด ชอบในการดำเนินการจัดเตรียมพื้นที่สำหรับการปลูก ส่วน ชาวบ้านจะเป็นฝ่ายออกแรงช่วยกันปลูก - การบำรุงรักษา คณะกรรมการป่าชุมชนจะเป็นผู้รับ ผิดชอบในการดูแลรักษาร่วมกับชาวบ้าน - การติดตามโครงการ เจ้าหน้าที่ศูนย์ จะประสานงาน กับกรรมการป่าชุมชนในการติดตามโครงการ - การจัดสรรประโยชน์ เจ้าหน้าที่ศูนย์ฯ จะให้คำแนะนำ แก่คณะกรรมการป่าชุมชน เกี่ยวกับการจัดสรรผลประโยชน์ ส่วน รายละเอียดการดำเนินงานนั้นขึ้นอยู่กับการตัดสินใจแต่ละ ชุมชน 2) ปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของชาวบ้านในการ จัดการป่าชุม่ชน จากการศึกษา พบว่าตัวแปรที่มีความสัมพันธ์ กับการมีส่วนร่วมของชาวบ้านในการจัดการ ป่าชุมชนอย่าง มีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ได้แก่ เพศ, ตำแหน่งใน หมู่บ้าน การได้รับการสนับสนุนจากศูนย์พัฒนาหมู่บ้านชนบท ผสมผสานอำเภอบ้านไผ่ ความรู้ความเข้าใจในปัญหาการเสื่อม โทรมของป่าไม้ โอกาสในการมีส่วนร่วม ทัศนคติของชาวบ้าน ต่อโครงการปลูกป่าของชุมชนศูนย์พัฒนาหมู่บ้านชนบทผสมผสาน อำเภอบ้านไผ่ ส่วนตัวแปรที่ไม่มีความสัมพันธ์กับการมีส่วน ร่วมของชาวบ้าน ในการจัดการป่าชุมชนอย่างมีนัยสำคัญทาง สถิติที่ระดับ .05 ได้แก่ อายุ สถานภาพสมรส ระดับการ ศึกษาระดับรายได้ต่อปี ความคาดหวังประโยชน์ ลักษณะการ ถือครองที่ดิน ขนาดการถือครองที่ดินสำหรับปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการมีส่วนร่วมของชาวบ้าน ในการจัดการป่าชุมชนได้แก่ การได้รับการสนับสนุนจากศูนย์ พัฒนาหมู่บ้านชนบทผสมผสานอำเภอบ้านไผ่ ตำแหน่งในหมู่บ้าน โอกาสในการมีส่วนร่วม เพศ ขนาดการถือครองที่ดิน ซึ่ง สามารถทำนายการมีส่วนร่วมของชาวบ้านในการจัดการป่าชุมชน ได้ในระดับปานกลาง คือประมาณร้อยละ 52.93 (R (`2)=.5293) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 3) ปัญหาและอุปสรรคของการดำเนินงานตามโครงการปลูกป่า ชุมชนได้แก่ 3.1 อากาศร้อนแห้งแล้ง 3.2 ระยะเวลาในการปลูกไม่เหมาะสม 3.3 อัตราการตายของต้นไม้ที่ปลูกค่อนข้างสูง 3.4 ชาวบ้านขาดความรู้และความเข้าใจในขั้นตอน ในการปลูก 3.5 ชาวบ้านขาดความรู้และประสบการณ์ในการจัดการป่า ชุมชน 3.6 ชาวบ้านไม่เห็นคุณค่าและประโยชน์ของโครงการ ปลูกป่าชุมชน