การศึกษาวิจัยครั้งนี้ เป็นการศึกษาแบบผู้นำของ ผู้บริหารโรงเรียน และบรรยากาศขององค์การในโรงเรียน มัธยมศึกษา สังกัดกรมสามัญศึกษา จังหวัดมหาสารคาม โดย มีวัตถุประสงค์ 3 ประการคือ (1) เพื่อศึกษาแบบผู้นำของ ผู้บริหารโรงเรียน (2) เพื่อศึกษาบรรยากาศขององค์การใน โรงเรียน ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบของบรรยากาศองค์การ และแบบบรรยากาศขององค์การในโรงเรียน (3) เพื่อศึกษาความ สัมพันธ์ระหว่างแบบผู้นำของผู้บริหารโรงเรียนกับองค์ประกอบ ของบรรยากาศองค์การและแบบบรรยากาศขององค์การในโรงเรียน กลุ่มตัวอย่างของการวิจัยจากโรงเรียน 29 โรงเรียน รวม กลุ่มตัวอย่างทั้งสิ้น 502 คน ประกอบด้วยผู้บริหารโรงเรียน 29 คน ผู้ช่วยผู้บริหารโรงเรียน 58 คน หัวหน้าหมวดวิชา 103 คน และครูอาจารย์ ในโรงเรียน 312 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล เป็นแบบสอบถาม 2 ฉบับ คือ แบบสอบถามวัดแบบผู้นำของผู้บริหารโรงเรียน มัธยมศึกษากับแบบสอบถามวัดบรรยากาศขององค์การในโรงเรียน มัธยมศึกษา แบบสอบถามที่ได้รับคืน และมีความสมบรูณ์คิดเป็น ร้อยละ 100 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติ ร้อยละค่าเฉลี่ย (X) ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) ค่าคะแนนมาตรฐานที (T-Score) ค่าสหสัมพันธ์อย่างง่ายของเพียร์สัน (r) และทดสอบ ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรด้วยค่าไคสแควร์ (X(2)) สรุปผลการวิจัย 1. ผู้นำโรงเรียนมัธยมศึกษา เป็นแบบประชาธิปไตยมาก ที่สุด จำนวน 13 คน รองลงมาคือ ผู้นำแบบอัตตาธิปไตย 10 คน และผู้นำแบบเสรีนิยม จำนวน 6 คน 2. โรงเรียนที่มีบรรยากาศแบบซึมเซามีมากที่สุด จำนวน 7 โรงเรียน รองลงมาได้แก่ บรรยากาศแบบแจ่มใส 6 โรงเรียน บรรยากาศแบบอิสระ และบรรยากาศแบบรวบอำนาจ อย่างละ 5 โรงเรียน บรรยากาศแบบควบคุม และบรรยากาศแบบ สนิทสนมอย่างละ 3 โรงเรียน ถ้าวิเคราะห์ตามขนาดโรงเรียน พบว่าโรงเรียนขนาดใหญ่พิเศษ และขนาดกลางมีบรรยากาศแบบอิสระ โรงเรียนขนาดใหญ่มีบรรยากาศแบบรวมอำนาจ และโรงเรียน ขนาดเล็กมีบรรยากาศแบบสนิทสนม อย่างไรก็ดีบรรยากาศใน โรงเรียนโดยภาพรวมเป็นบรรยากาศแบบอิสระ 3. จากการศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างแบบผู้นำ กับองค์ประกอบของบรรยากาศองค์การที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ ระดับ .05 พบว่า 1) ผู้นำแบบอัตตาธิปไตย มีความสัมพันธ์เชิงบวก กับองค์ประกอบของบรรยากาศองค์การมิติอุปสรรค และมี ความสัมพันธ์เชิงลบกับมิติเป็นแบบอย่าง แต่ไม่มีความสัมพันธ์ กับมิติขาดความสามัคคี มิติขวัญ มิติมิตรสัมพันธ์ มิติห่างเหิน มิติมุ่งผลงาน และมิติกรุณาปรานี แต่อย่างใด 2) ผู้นำแบบเสรีนิยม และผู้นำแบบประชาธิปไตย ไม่มีความสัมพันธ์กับมิติใด ๆ 4. ผู้นำ 3 แบบ คือผู้นำแบบอัตตาธิปไตย แบบเสรีนิยม และแบบประชาธิปไตย มีความสัมพันธ์กับบรรยากาศ 6 แบบ คือ แบบแจ่มใส แบบอิสระ แบบควบคุม แบบสนิทสนม และแบบซึมเซา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05