การประเมินโครงการครั้งนี้ เป็นการศึกษาเฉพาะกรณี มีจุดมุ่ง หมายเพื่อศึกษากระบวนการในการดำเนินงานโครงการ เพื่อศึกษาผลกระ ทบของการดำเนินโครงการที่มีต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ความรู้ และทัศนคติเกี่ยวกับการเลี้ยงโคของเกษตรกร และเพื่อศึกษาความคิดเห็น ของเกษตรกรต่อโครงการกลุ่มพัฒนาอาชีพการเลี้ยงโค กระบือ ปีงบประมาณ 2533 ที่ดำเนินการในเขตอำเภอหนองกี่ จังหวัดบุรีรัมย์ หมู่บ้านที่ทำการ ศึกษาคัดเลือกจากหมู่บ้านที่เข้าร่วมโครงการจำนวน 6 หมู่บ้านจากทั้งหมด 15 หมู่บ้านและหมู่บ้านนอกโครงการจำนวน 5 หมู่บ้าน ทำการศึกษาโดยการ สัมภาษณ์ และการสังเกตกลุ่มเป้าหมายที่ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบ ด้วย เกษตรกรสมาชิกกลุ่ม เกษตรกรผู้เลี้ยงโคนอกพื้นที่โครงการ คณะ กรรมการกลุ่ม ผู้จัดการกลุ่ม ผู้ดูแลรับผิดชอบกลุ่มระดับตำบล และเจ้าหน้า ที่ที่เกี่ยวข้องในระดับอำเภอและจังหวัด ผลการศึกษาพบว่า ปัญหาความล่าช้าในการจัดหาและจัดส่งวัสดุอุปกรณ์ สำหรับการปฏิบัติงานจากส่วนราชการหน่วยเหนือ และความจำกัดของจำนวน เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานในระดับพื้นที่ เป็นเหตุสำคัญที่ทำให้การดำเนิน กิจกรรมของโครงการส่วนใหญ่ล่าช้ากว่ากำหนด ในการดำเนินการจัดตั้ง กลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโค พบว่า กลุ่มส่วนใหญ่มีสจำนวนสมาชิกน้อยกว่า เกณฑ์ที่โครงการกำหนด เนื่องจากโครงการกำหนดเกณฑ์เกี่ยวกับจำนวน สมาชิกของแต่ละกลุ่มไว้ค่อนข้างสูง ขณะที่เกษตรกรผู้เลี้ยงโคในแต่ละหมู่บ้าน มีจำนวนจำกัดและไม่มีการรับเกษตรกรจากหมู่บ้านอื่นเข้าเป็นสมาชิก ดังนั้นเกษตรกรที่ได้รับประโยชน์จากโครงการจึงมีจำนวนน้อยกว่าที่ควร จะเป็น หากมีการรับสมาชิกจากหมู่บ้านใกล้เคียงอาจจะช่วยเพิ่มจำนวน สมาชิกได้บ้างในบางกลุ่ม ส่วนการให้สนับสนุนแก่กลุ่มที่จัดตั้งขึ้น พบว่า การสนับสนุนที่สามารถดำเนินการได้อย่างทั่วถึง และเป็นไปตามเป้าหมาย ของโครงการคือ การสนับสนุนด้านการพัฒนาอาหารสัตว์ และด้านพัฒนา สุขภาพสัตว์ ส่วนการสนับสนุนด้านการปรับปรุงพันธุ์ยังไม่ประสบผลสำเร็จ เท่าที่ควร โดยเฉพาะการให้บริการผสมเทียม ซึ่งมีเกษตรกรใช้บริการ น้อยมาก เนื่องจากเป็นวิธีการที่ไม่สะดวก และไม่มีการประชาสัมพันธ์ เท่าที่ควร สำหรับการดำเนินงานของกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคที่จัดตั้ง ขึ้นตามโครงการนั้น ผู้ที่มีบทบาทในการดำเนินงานมากที่สุดคือ ผู้จัด การกลุ่ม ส่วนสมาชิกกลุ่มและคณะกรรมการกลุ่มมีส่วนร่วมน้อยมาก กิจกรรมที่พบในแต่ละกลุ่ม ส่วนใหญ่เป็นกิจกรรมที่เกิดขึ้นเนื่องจาก โครงการกำหนด และกิจกรรมที่เกิดขึ้นตามความจำเป็น ผลกระทบที่สำคัญของการดำเนินโครงการกลุ่มพัฒนาอาชีพการเลี้ยงโค กระบือ ปี 2533 คือ ทำให้เกษตรกรเกิดการเปลี่ยนแปลง พฤติกรรม ความรู้ และทัศนคติด้านอาหารสัตว์และด้านการป้องกันโรค โดยทำให้เกษตรกรใน โครงการจัดทำแปลงหญ้าเลี้ยงสัตว์และมีความตื่นตัวเกี่ยวกับโรคบรูเซลโลซีส มากกว่าเกษตรกรนอกโครงการอย่างเห็นได้ชัด ส่วนการเปลี่ยนแปลง ด้านการปรับปรุงพันธุ์สัตว์มีน้อยมาก สำหรับความดิดเห็นของเกษตรกรที่มี ต่อโครงการนั้น เกษตรกรส่วนใหญ่เห็นว่า การดำเนินโครงการช่วยทำให้ สุขภาพโคดีขึ้น ช่วยให้เกษตรกรได้รับความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงโคมากขึ้น และช่วยให้โคได้รับบริการต่าง ๆ จากทางราชการเพิ่มขึ้น การดำเนินโครงการกลุ่มพัฒนาอาชีพการเลี้ยงโค กระบือ ปีงบประมาณ 2533 กิจกรรมส่วนใหญ่เน้นการให้การสนับสนุนด้านพัฒนาอาหารและสุขภาพ สัตว์ ส่วนการสนับสนุนด้านการปรับปรุงพันธุ์นั้นยังมีน้อย ดังนั้นการดำเนิน โครงการในปีต่อ ๆ ไป กรมปศุสัตว์ควรให้ความสำคัญต่อกิจกรรมที่สนับสนุนการ ปรับปรุงพันธุ์มากขึ้น นอกจากนี้แล้วควรดำเนินการจัดซื้อและส่งวัสดุ อุปกรณ์ ให้แก่เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติตั้งแต่ต้นปี เพื่อให้มีเวลาสำหรับดำเนินงานมาก ขึ้นและควรสนับสนุนให้กลุ่มสร้างคอกคัด หรือซองบังคับโคประจำกลุ่มขึ้น เพื่อ ให้เจ้าหน้าที่สามารถปฏิบัติงานในภาคสนามได้สะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น