การวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมาย เพื่อศึกษาการปฏิบัติการวางแผนของมหาวิทยา ลัยขอนแก่น ซึ่งมีวัตถุประสงค์ 3 ประการคือ (1) เพื่อศึกษากระบวนการ ปฏิบัติการวางแผนของมหาวิทยาลัยขอนแก่น (2) เพื่อศึกษาการปฏิบัติตามบท บาทหน้าที่ด้านปฏิบัติการวางแผน ของเจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผนใน กองแผนงาน ฝ่ายวางแผนและพัฒนา และคณะกรรมการการวางแผนพัฒนา มหาวิทยาลัย (3) เพื่อเสนอรูปแบบการปฏิบัติการวางแผนที่เหมาะสมของ มหาวิทยาลัยขอนแก่น วิธีการศึกษาใช้การศึกษาและวิเคราะห์เอกสารซึ่งได้ ตัดเลือกเพื่อการวิเคราะห์ทั้งสิ้น 27 รายการ และการสัมภาษณ์โดยใช้แบบ สัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง จากกลุ่มบุคลากรที่มีส่วนเกี่ยวข้อง กับการปฏิบัติ การวางแผนของมหาวิทยาลัย จำนวน 50 คน ได้แก่ เจ้าหน้าที่วิเคราะห์ นโยบายและแผน สังกัดกองแผนงาน 7 คน เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบาย และแผน สังกัดคณะ/หน่วยงาน 15 คน และคณะกรรมการวางแผนและพัฒนา มหาวิทยาลัย 28 คน เครื่องมือในการวิจัยได้แก่ แบบวิเคราะห์เอกสาร แบบสัมภาษณ์ผู้วิจัยสร้างขึ้นเอง การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การสรุปความและ ค่าร้อยละ ส่วนการออกแบบ และนำเสนอรูปแบบของการปฏิบัติการวางแผน ที่เหมาะสมสำหรับมหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้ใช้การสังเคราะห์สภาพปัญหา การศึกษาหลักการและทฤษฎี ผลการศึกษาตำราเพื่อเป็นแนวทางในการสร้าง รูปแบบก่อนจะนำเสนอผู้ที่เกี่ยวข้องพิจารณาให้ข้อเสนอแนะปรับปรุงรูปแบบก่อน จะนำเสนอผลการวิจัย ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการปฏิบัติการวางแผนพัฒนามหาวิทยาลัยขอน แก่น ไม่ว่าจะเป็นแผนพัฒนาระยะ 5 ปี แผนพัฒนาประจำปี หรือแผนปฏิบัติการ ประจำปีต่างก็มีภาพรวมคล้ายคลึงกันคือ แต่ละแผนแต่ละปีมีกระบวนการปฏิบัติ การที่แตกต่างกันในรายละเอียด เช่น ขั้นตอนการดำเนินการ กิจกรรม และ การปฏิบัติกิจกรรม บุคลากรที่เกี่ยวข้อง ช่วงเวลาดำเนินการและการพิจารณา ให้ความเห็นชอบ ซึ่งสรุปได้ว่ายังไม่มีรูปแบบที่แน่นอน การปฏิบัติในช่วงแผน พัฒนาระยะ 5 ปี มีรูปแบบที่เด่นชัดกว่าแผนอื่น ๆ โดยเฉพาะแผนพัฒนาระยะ ที่ 6 ในกระบวนการได้เน้นการมีส่วนร่วมในการวางแผนของบุคลากรมหาวิทยา ลัยไว้อย่างชัดเจน ส่วนแผนพัฒนาประจำปี และแผนปฏิบัติการประจำปีเป็นช่วง เริ่มพัฒนาการจึงมีการปรับปรุงทุกปี และมีการปรับปรุงมากเมื่อเปลี่ยนผู้ บริหาร ในเรื่องบทบาทของบุคลากรที่เกี่ยวของในการปฏิบัติการวางแผนพบว่า ทั้ง เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผนของกองแผนงานของคณะ/หน่วยงาน และ คณะกรรมการวางแผนและพัฒนาต่างก็มีการระบุหน้าที่ไว้ชัดเจนพอสมควร แต่ใน การปฏิบัติพบว่าเจ้าหน้าที่ที่วิเคราะห์นโยบายและแผนมีบทบาทมากที่สุด คณะ กรรมการวางแผนและพัฒนามีบทบาทน้อย ส่วนใหญ่จะเป็นการพิจารณาผลการดำ เนินงานมากกว่า แต่มีบางช่วงที่คณะกรรมการวางแผนและพัฒนา ได้แบ่งกลุ่มทำ หน้าที่โดยตรงในรูปของอนุกรรมการ จึงมีข้อสรุปว่านโยบายของคณะผู้บริหารมี ผลต่อระดับของบทบาทของผู้ที่เกี่ยวข้อง ผลประการสุดท้ายคือ การออกแบบและ นำเสนอรูปแบบการปฏิบัติการวางแผนที่เหมาะสมสำหรับมหาวิทยาลัยขอนแก่น รูป แบบที่นำเสนอได้พิจารณากำหนดขึ้นจากสภาพปัญหา แนวความคิดเชิงพัฒนาที่ได้จาก หลักการทฤษฎี ตลอดจนข้อเสนอแนะของผู้ที่เกี่ยวข้อง ภาพสรุปของรูปแบบการ ปฏิบัติการวางแผนพัฒนาระยะ 5 ปี เน้นที่การปฏิบัติกิจกรรมที่ครอบคลุมความ สำคัญและกำหนดช่วงเวลาที่ยาวนานขึ้นเหมาะสมกับการปฏิบัติการจริง แผนพัฒนา ประจำปี เป็นรูปแบบที่เน้นการผนวกเอากิจกรรมการจัดทำแผนกับการจัดทำงบ ประมาณ เข้าด้วยกัน และให้ความสำคัญกับการกำหนดแผนมากกว่าการกำหนด งบประมาณ ส่วนแผนปฏิบัติการประจำปีกิจกรรมไม่ซับซ้อนแต่จะเน้นช่วงเวลาที่ เหมาะสมและการกำหนดรูปแบบเพื่อให้สามารถกำกับติดตามและประเมินผลได้ อย่างดี ผลการศึกษาวิเคราะห์ตลอดจนการสร้างรูปแบบและนำเสนอเป็นการศึก ษาจากสภาพข้อมูลจริง ทำให้ได้ปัญหาและแนวทางแก้ปัญหาที่ชัดเจนสำหรับมหา วิทยาลัยขอนแก่น ซึ่งน่าจะเป็นประโยชน์มากหากได้นำรูปแบบนี้ไปปฏิบัติ