การศึกษาประสิทธิภาพควบคุมโรครากเน่าของส้มเขียวหวาน (Citrus reticulata) ที่เกิดจากเชื้อรา Phytophthora parasitica และการติดตามปริมาณเชื้อรา Trichoderma harzianum (M4) ไอโซเลทที่ต้านทานต่อสารเคมี benomyl ในวัสดุปลูก พบว่าเชื้อดังกล่าวมีประสิทธิภาพในการลดปริมาณ เชื้อรา P. parasitica ในทรายปลูกภายใต้สภาพเรือนปลูกพืช ทดลองได้ และสามารถอยู่รอดและเจริญเพิ่มปริมาณได้ดีเช่นเดียว กับเชื้อรา T. harzianum (CB-PIN-01) ไอโซเลทดั้งเดิม น้ำหนักแห้งเฉลี่ยของรากส้มในกรรมวิธีหว่านส่วนผสมผงเชื้อรา T. harzianum (CB-PIN-01 และ M4) มีค่าสูงกว่ากรรมวิธี ควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อปลูกส้มในวัสดุปลูกที่มีเชื้อรา P. parasitica การศึกษาประสิทธิภาพของจุลินทรีย์ปฏิปักษ์ ในการป้องกัน โรครากเน่าของส้มเขียวหวานในสภาพสวน ด้วยวิธีหว่านส่วนผสม ผงเชื้อรา T. harzianum (CB-PIN-01 และ M4) กับอาหาร เสริม (รำข้าว) และสารเสริม (ปุ๋ยหมัก) อัตราส่วน 1:4:10 โดยน้ำหนัก บริเวณใต้ทรงพุ่มของส้มในอัตรา 100 กรัมต่อตาราง เมตร พบว่าเชื้อราทั้งสองไอโซเลทมีประสิทธิภาพดี โดยช่วยให้ ปริมาณเชื้อรา T. harzianum ในดินเพิ่มสูงขึ้น แตกต่างจาก กรรมวิธีควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P=0.05) กรรมวิธี ราดด้วยน้ำผสมผงเชื้อแบคทีเรีย Bacillus subtilis (B-03) ใต้ทรงพุ่มส้ม พบว่ามีปริมาณเชื้อแบคทีเรีย Bacillus spp. สูง กว่ากรรมวิธีควบคุม ทุกกรรมวิธีที่ใช้จุลินทรีย์ปฏิปักษ์ช่วยให้ ปริมาณเชื้อรา P. parasitica ลดลงต่ำกว่ากรรมวิธีควบคุม การประเมินสภาพต้นโดยคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ดัชนีความสมบูรณ์ต้น และพื้นที่หน้าตัดของลำต้นพบว่ากรรมวิธีที่ใช้จุลินทรีย์ปฏิปักษ์ ส่วนมากมีค่าสูงกว่ากรรมวิธีควบคุม โดยกรรมวิธีควบคุมมีค่า ดัชนีความสมบูรณ์ต้นลดลง 20-30 เปอร์เซ็นต์ ผลการทดลอง แสดงให้เห็นว่าเชื้อรา T. harzianum ที่ใส่ลงดินสามารถอยู่ รอดและเพิ่มปริมาณได้ และเชื้อรา T. harzianum (M4) มี ประสิทธิภาพในการลดปริมาณเชื้อรา P. parasitica ได้ดี เช่นเดียวกับเชื้อรา T. harzianum (CB-PIN-01) จากการติดตามการเปลี่ยนแปลงปริมาณเชื้อรา T. harzianum (CB-PIN-01 และ M4) หลังจากใส่ในดิน บริเวณใต้ทรงพุ่มส้มเขียวหวาน พบว่าเชื้อราทั้ง 2 ไอโซเลท สามารถเจริญเพิ่มปริมาณและมีชีวิตอยู่ในดินได้ดี ปริมาณที่สูง กว่าเชื้อรา T. harzianum ตามธรรมชาติอย่างมีนัยสำคัญ เป็นระยะเวลานานกว่า 8 เดือน