วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาปัญหากฎหมายที่เกี่ยวกับการพิจารณาคดีในศาลทหารตามพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 ประมวลกฎหมายอาญาทหารและกฎอัยการศึกพ.ศ. 2475 เปรียบเทียบกับกฎหมายที่เกี่ยวกับการพิจารณาคดีในศาลยุติธรรมตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาในด้านการสอบสวน การตั้งทนายความ การฟ้องคดี และคดีแพ่งเกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา รวมทั้งการอุทธรณ์ฎีกาพบว่ามีความแตกต่างหลายประการ บางประการก็เหมาะสม บางประการก็ยังไม่เหมาะสม ซึ่งมีสาเหตุมาจากพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหารมีมาตั้งแต่ พ.ศ. 2498 มีการแก้ไขเพียงเล็กน้อย เนื่องจากการใช้บังคับอยู่ในแวดวงที่จำกัด หากเปรียบเทียบกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ที่มีการแก้ไขมาเป็นระยะต่อเนื่องรวมการแก้ไขนับถึงต้นปี พ.ศ. 2498 เป็นจำนวน 23 ครั้งแล้ว ทั้งนี้เนื่องจากกฎหมายดังกล่าวมีผลกระทบต่อคนทั้งประเทศและเพื่อให้สอดคล้องกับสังคมโลก จึงควรมีการเปลี่ยนแปลงแก้ไข ดังนั้น ผู้เขียนจึงมีข้อเสนอแนะคือ ประการที่หนึ่งควรจะต้องมีการแก้ไขพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 มาตรา 19 วรรคสอง ที่บัญญัติให้ตุลาการพระธรรมนูญศาลจังหวัดทหาร มีอำนาจในการพิจารณาพิพากษาคดีได้ ที่กำหนดไว้ตามมาตราดังกล่าวเท่านั้นคือ การเพิ่มอัตราโทษขึ้นมาส่วนโทษปรับก็เพิ่มให้เป็นสัดส่วนกันไป จึงทำให้ตุลาการพระธรรมนูญศาลจังหวัดทหารมีอำนาจพิจารณาและพิพากษาได้ด้วย โดยไม่ต้องนำมาตรา 20 ตามพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 มาใช้แก้ไขปัญหาในการให้ตุลาการพระธรรมนูญของศาลมณฑลทหาร หรือศาลทหารกรุงเทพหนึ่งนายไปนั่งร่วมกับตุลาการศาลจังหวัดทหารอีกสองนายเป็นองค์คณะพิจารณาพิพากษาต่อไป ประการที่สอง ควรจะต้องมีการแก้ไขพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 มาตรา 56ที่บัญญัติให้จำเลยถูกจำกัดสิทธิในการตั้งทนายความคือ ในคดีที่อัตราโทษจำคุกสูงตั้งแต่ 10 ปี จึงจะตั้งทนายความได้ ให้เหมือนกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 22) พ.ศ. 2547 มาตรา 173 วรรคสอง ที่เปิดโอกาสให้ศาลตั้งทนายความให้จำเลยในทุกประเภทคดีที่มีโทษจำคุกคือ ในคดีที่มีการตั้งอัตราโทษจำคุกก็สามารถตั้งทนายได้ ประการที่สาม ควรจะต้องมีการแก้ไขพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 มาตรา 49 ที่บัญญัติเรื่องสิทธิของผู้เสียหายในการดำเนินคดีอาญาในศาลทหารคือ ได้เฉพาะผู้เสียหายซึ่งเป็นบุคคลที่อยู่ในอำนาจศาลทหาร ให้เหมือนกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2(4) ที่บัญญัติเรื่องสิทธิของผู้เสียหายในการดำเนินคดีอาญาในศาลยุติธรรมคือ หมายความรวมถึงผู้เสียหายทุกประเภท ผู้เสียหายที่เป็นราษฎรทั่วๆ ไปที่มิใช่จำกัดว่าต้องเป็นบุคคลที่อยู่ในอำนาจศาลเท่านั้น ประการที่สี่ ควรจะต้องมีการแก้ไขพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 มาตรา 49 ที่บัญญัติเรื่องสิทธิของผู้เสียหายในการดำเนินคดีอาญาในศาลทหารคือ รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนได้ ดังบัญญัติไว้ในมาตรา 4, 5 และ 6 ประกอบกับต้องเป็นบุคคลที่อยู่ในอำนาจศาลทหาร ให้เหมือนกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2(4) ที่บัญญัติเรื่องสิทธิของผู้เสียหาย ในการดำเนินคดีอาญาในศาลยุติธรรมคือ รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนทุกประเภท ดังบัญญัติไว้ในมาตรา 4, 5 และ 6 ประการที่ห้า ควรจะต้องมีการยกเลิกพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 มาตรา 54 ที่บัญญัติเรื่องการพิพากษาคดีแพ่ง ศาลยุติธรรมจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีอาญาของศาลทหารไว้คือ จากคดีอาญาที่ถึงที่สุดก็ให้ไปฟ้องเรียกทางแพ่งในศาลยุติธรรม เพราะเป็นเรื่องส่วนแพ่งจึงควรพิจารณาพิพากษาในศาลยุติธรรมที่มีกระบวนการพิจารณาฟ้องร้องในทางแพ่งรองรับไว้อยู่แล้ว ประการที่หก ควรจะต้องมีการแก้ไขพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 มาตรา 61ที่บัญญัติเรื่องระยะเวลาในการอุทธรณ์ฎีกาในศาลทหารมีระยะเวลา 15 วัน ให้เหมือนกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 198 และมาตรา 216 ตามลำดับ ที่บัญญัติเรื่องระยะเวลาในการอุทธรณ์ฎีกาในศาลยุติธรรมมีระยะเวลา 1 เดือน