การเรียกค่าทนายความตามผลแห่งคดี หมายถึงการเรียกค่าวิชาชีพทนายความในงานว่าความโดยคำนวนจากผลแห่งคดีที่ศาลมีคำพิพากษา ค่าทนายความในลักษณะนี้มักคิดเป็นจำนวนร้อยละของเงินที่โจทก์ชนะและสามารถบังคับคดีได้ เช่นร้อยละ 25 ของจำนวนเงินที่ได้จากสัญญาประนีประนอมยอมความหรือร้อยละ 33 ของจำนวนเงินที่โจทก์ชนะคดี การที่ทนายความมีผลประโยชน์โดยตรงดังกล่าวทำให้ขัดแย้งกับแนวความคิดว่าทนายความควรทำหน้าที่เพียงการว่าต่างแก้ต่างแทนคู่ความในคดีเท่านั้น หากทนายความเข้าไปมีผลประโยชน์โดยตรงในผลแห่งคดีก็จะขัดต่อหลักการที่ทนายความเป็นประดุจ "เจ้าหน้าที่ศาล" ในการประสิทธิ์ประสาทความยุติธรรม ความคิดดังกล่าวทำให้พระราชบัญญัติทนายความสองฉบับแรก กล่าวคือ พระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2477 และพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ.2508 ต่างมีบทบัญญัติห้ามการเรียกค่าทนายความโดยวิธีสัญญาเอาส่วนจากทรัพย์สินที่เป็นมูลพิพาทอันจะพึงได้แก่ลูกความ อย่างไรก็ตาม พระราชบัญญัติทนายความฉบับปัจจุบัน กล่าวคือพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 กลับไม่มีบทบัญญัติดังกล่าว จึงถือได้ว่า ในปัจจุบันการเรียกค่าทนายความตามผลแห่งคดีไม่ถือว่าเป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายอีกต่อไป ส่วนปัญหาว่าการเรียกค่าทนายความตามผลแห่งคดีจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรม ซึ่งกินความรวมถึงจริยธรรมอันดีของประชาชนหรือไม่นั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1260/2543 (ประชุมใหญ่) วินิจฉัยว่า "... ในส่วนที่เกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่ของทนายความในฐานะที่ทนายความมีส่วนสำคัญในการประสิทธิ์ประสาทความยุติธรรมแก่คู่ความดุจเป็นเจ้าหน้าที่ศาล ทนายความไม่พึงทำสัญญากับลูกความของตนในลักษณะที่ตนเองมีส่วนได้เสียโดยตรงในคดีจนกระทบกระเทือนต่อการปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าว" สัญญาเรียกค่าทนายความตามผลแห่งคดีจึงขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ตกเป็นโมฆะ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เสนอข้อพิสูจน์ว่าความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนเป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงและเคลื่อนไหวได้ตามกาลเวลาและสภาวการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปในสังคมกล่าวอีกในหนึ่ง ความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนมีลักษณะเป็นพลวัต (Dynamic) ไม่ใช่สิ่งที่อยู่นิ่งและไม่มีการเปลี่ยนแปลง แนวความคิดนี้แสดงออกอย่างชัดเจน และสละสลวยโดย วินฟิลด์ (Winfield) ดังนี้ ~iความสงบเรียบร้อยเป็นสิ่งที่ต้องการการปรับแต่ง การปรับแต่งไม่เกิดขึ้นแต่เฉพาะจากศตวรรษหนึ่งไปอีกศตวรรษหนึ่ง หรือจากชั่วคนหนึ่งไปอีกชั่วคนหนึ่ง แต่การปรับแต่งอาจเกิดในชั่วคนเดียวกัน นอกจากนั้น การปรับแต่งอาจไม่เกิดขึ้นเฉพาะในหัวข้อใดหัวข้อหนึ่ง แต่กินความรวมถึงกฎเกณฑ์ที่เกี่ยวกับหัวข้อหนึ่งหัวข้อใดโดยเฉพาะด้วย การปรับแต่งแนวความคิดเรื่องความสงบเรียบร้อยหรือนโยบายสาธารณเป็นเสาหลักของหลักดังกล่าวมิใช่เป็นเครื่องมือในการทำลายหลักความสงบเรียบร้อยเอง ถ้าปราศจากการปรับแต่ง หลักความสงบเรียบร้อยก็อาจไม่มีความหมาย การก้าวไปของอารยธรรมและความยากในการกำหนดประชามติทำให้การปรับแต่งหลักความสงบเรียบร้อยมีความจำเป็นอย่างยิ่ง~i สิ่งที่อาจเปลี่ยนแปลงมากที่สุดในนโยบายสาธารณหรือความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชนในส่วนที่เกี่ยวกับค่าทนายความตามผลแห่งคดีคือการที่จะนำการดำเนินคดีแบบกลุ่ม (Class Action) มาใช้ในศาลไทย ร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... เรื่องการดำเนินคดีแบบกลุ่ม ซึ่งยกร่างโดยความคิดริเริ่มของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ประสงค์จะให้เพิ่มบทบัญญัติดังกล่าวในลักษณะ 2 วิธีพิจารณาคดีวิสามัญในศาลชั้นต้นต่อจากบทบัญญัติหมวด 3 อนุญาโตตุลาการเป็นหมวด 4 การดำเนินคดีแบบกลุ่ม ซึ่งกำหนดให้ศาลกำหนดเงินรางวัลทนายความให้แก่ทนายโจทก์ตามจำนวนเงินที่โจทก์และสมาชิกกลุ่มแต่ละคนจะได้รับ แต่ไม่ให้เกินร้อยละ 30 ของจำนวนเงินดังกล่าว ในการนี้ กฎหมายให้ศาลคำนึงถึงปริมาณงานที่ทนายความได้ทำไป และเวลาที่ใชัในการทำงาน ความยากง่ายแห่งคดีรวมถึงค่าใช้จ่ายที่ได้ออกไปก่อน ทนายโจทก์ยังต้องยื่นบัญชีค่าที่ตนต้องเสียไปในการทำคดีเพื่อประโยชน์แก่ศาลในการคำนวณเงินรางวัลทนายความอีกด้วยจุดเปลี่ยนแปลงอีกประการหนึ่งคือกลไกของตลาดการค้าเสรี ปัจจุบัน (วันที่เขียนบทคัดย่อ1 กุมภาพันธ์ 2549) มีทนายความที่จดทะเบียนไว้กับสภาทนายความจำนวน 45,939 คน เป็นที่แน่นอนที่สุดว่าในจำนวนทนายความดังกล่าวย่อมประกอบด้วยบุคคลที่มี "คุณภาพ" แตกต่างกันไประบบตลาดเสรีย่อมหมายความว่าทนายความและลูกความมีเสรีภาพในการทำสัญญาจ้างทนายความซึ่งรวมทั้งผลตอบแทนในด้านค่าว่าความตามผลแห่งคดีด้วย วิธีดังกล่าวก็ใช้กันแพร่หลายในทางปฏิบัติ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงสรุปและเสนอแนะว่า การเรียกค่าว่าความตามผลแห่งคดีมิได้เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนอีกต่อไป ความกริ่งเกรงของสังคมในระบบเศรษฐกิจเสรีประการหนึ่งคือ เสรีภาพในการทำสัญญาอาจจะทำให้ความยุติธรรมที่มีคุณภาพเป็นสิ่งที่อาจอยู่ไกลเกินเอื้อมของคู่ความที่มีฐานะด้อยในทางเศรษฐกิจ การเยียวยาในเรื่องนี้มีอยู่สองลักษณะ ลักษณะแรกการใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ข้อตกลงเรียกค่าทนายความตามผลแห่งคดีในสัญญาจ้างว่าความถือเป็นข้อตกลงในสัญญาระหว่างผู้บริโภคกับผู้ประกอบวิชาชีพ และหากข้อตกลงดังกล่าวทำให้ผู้ประกอบวิชาชีพได้เปรียบคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งเกินสมควร ก็เป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ศาลมีอำนาจที่จะทำให้ข้อสัญญาเช่นว่านั้นมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี ลักษณะที่สองคือการให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายในคดีแพ่งโดยการอนุวัตรการบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2540 มาตรา 242วรรคสอง~i"ในคดีแพ่ง บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับความช่วยเหลือทางกฎหมายจากรัฐตามที่กฎหมายบัญญัติ"~iวิทยานิพนธ์นี้จึงเสนอแนะว่ารัฐควรบัญญัติกฎหมายเพื่อการจัดทนายความให้คู่ความที่ยากจนและมีเหตุสมควรในการฟ้องหรือต่อสู้คดีแพ่งโดยเทียบเคียงกับอัตราเงินรางวัลและค่าใช้จ่ายทนายความที่ศาลตั้งให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 173 เพื่อทำให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายในคดีแพ่งเป็นจริงและมีประสิทธิภาพสมดังเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญและการบริหารงานยุติธรรมทางแพ่งที่มีประสิทธิภาพ