วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)-- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2546

การศึกษาเรื่อง การสื่อสารในวังหลวงกรุงรัตนโกสินทร์ ของพระราชชายาเจ้าดารารัศมีมีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาสถานการณ์การสื่อสารในวังหลวง กรุงรัตนโกสินทร์ ของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี ทั้ง 3 รูปแบบ ได้แก่ การสื่อสารเพื่อคงอัตลักษณ์ การสื่อสารเพื่อขจัดความขัดแย้ง และการสื่อสารเพื่อแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม และ 2) (จากข้อ 1) เพื่อวิเคราะห์วิธีการและผลของการสื่อสารในวังหลวงของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี งานวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยทางประวัติศาสตร์ โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากเอกสารและจากการสัมภาษณ์ทายาทพระราชชายาฯ และนักวิชาการ ผลการศึกษามีดังนี้ สถานการณ์การสื่อสารทั้ง 3 รูปแบบ : การสื่อสารเพื่อคงอัตลักษณ์การสื่อสารเพื่อขจัดความขัดแย้ง และการสื่อสารเพื่อแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม เกิดจากสาเหตุที่เกี่ยวเนื่องกับ แรงจูงใจในการสื่อสารนั้นเกิดจากความภาคภูมิใจในศักดิ์ศรีของชาวล้านนา การได้รับการสนับสนุนจากเจ้านายจักรีวงศ์ และอุปนิสัยส่วนพระองค์ของพระราชชายาฯ โดยจุดมุ่งหมายของการสื่อสารนั้นเพื่อสร้างการยอมรับ ทั้งจากเจ้านายราชวงศ์จักรีและผู้คนอื่นๆ ที่อยู่ในวังหลวง วิธีการสื่อสารที่พระราชชายาฯ เลือกใช้นั้น เน้นการสื่อสารระหว่างบุคคลเป็นหลักผ่านทั้งสื่อบุคคล และสื่อสัญลักษณ์ ซึ่งวิธีการสื่อสารนั้นนำมาซึ่งผลการสื่อสารหลายลักษณะ เพราะนอกจากจะก่อให้เกิดคุณประโยชน์หลายประการ ได้แก่ การสร้างการยอมรับ การยกระดับฐานะพระราชชายาฯ และสตรีล้านนา รวมถึงส่งผลต่อการพัฒนาล้านนาเมื่อพระราชชายาฯ เสด็จกลับไปประทับที่จังหวัดเชียงใหม่ ผลของการสื่อสารก็นำมาซึ่งทุกประโยชน์อีกด้วย ทั้งนี้วิธีการและผลของการสื่อสารหนึ่งก็ยังเป็นสาเหตุที่นำมาซึ่งการสื่อสารอื่นๆ อีกด้วย