การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาถึงความตระหนักของนักวิชาการเกษตร สาขาพืชศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคลลำปาง เรื่องผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมจากการ ใช้สารเคมีทางการเกษตร 2) เพื่อศึกษาเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างประสบการณ์ทางวิชาการ และการรับรู้ข่าวสารของนักวิชาการเกษตรกับความตระหนักเรื่องผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม จากการใช้สารเคมีทางการเกษตร และ 3) เพื่อศึกษาถึงปัญหาและข้อเสนอแนะของนักวิชาการเกษตร สาขาพืชศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคลลำปาง ที่มีต่อการแก้ไขผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม จากการใช้สารเคมีทางการเกษตรในการทำงานวิจัยสาขาพืชศาสตร์ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษา เป็นอาจารย์ที่ทำงานวิจัยเกี่ยวกับการเกษตร สาขาพืช ศาสตร์ ในสังกัดสถาบันเทคโนโลยีราชมงคล วิทยาเขตลำปาง และสถาบันวิจัยและฝึกอบรมการเกษตร ลำปาง ปี พ.ศ.2540 จำนวนรวมทั้งสิ้น 40 คน ซึ่งได้จากการ สุ่มตัวอย่างแบบการสุ่มกระจาย อย่างง่าย เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการใช้แบบสอบถามและจัดอภิปรายกลุ่มนักวิชาการเพื่อหาประเด็น ปัญหาและแนวทางแก้ไขเกี่ยวกับผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมจากการใช้สารเคมีทางการเกษตร ในการทำงานวิจัยของนักวิชาการ ทำการวิเคราะห์ข้อมูลโปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูป SPSS โดย ใช้สถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน t-test การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว และเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยเป็นรายคู่โดยใช้วิธีของ Scheffe จากผลการวิจัย พบว่า นักวิชาการมีความตระหนักในเรื่องผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม จากการใช้สารเคมีทางการเกษตรในระดับสูง จากภาพรวมลักษณะพฤติกรรม 3 ลักษณะได้แก่ 1) ความ รู้เรื่องผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมจากการใช้สารเคมีทางการเกษตร มีความรู้ในระดับ ที่มีผลกระทบมาก 2) พฤติกรรมเพื่อป้องกันผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมจากการใช้สารเคมี ทางการเกษตร มีพฤติกรรมในระดับที่เหมาะสมดี และ 3) การปฏิบัติการใช้สารเคมีทางการเกษตรที่ เกี่ยวข้องกับงานวิจัย มีการปฏิบัติในระดับที่เหมาะสมดี เมื่อเปรียบเทียบความแตกต่างประสบการณ์ทางวิชาการและการรับรู้ข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อม กับความตระหนักเรื่องผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมจากการใช้สารเคมีทางการเกษตร พบว่า ไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ได้แก่ 1) ความรู้ทางวิชาการ และความชำนาญงานวิจัย 2) การฝึกอบรม สัมมนา ดูงานด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม 3) การถ่าย ทอดความรู้ทางวิชาการด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม และ 4) การรับรู้ ติดตามข่าวสารด้าน สิ่งแวดล้อมจากสื่อโทรทัศน์ หนังสือพิมพ์ และบุคคล และมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ทางสถิติที่ระดับ 0.05 ได้แก่ การได้รับรู้ ติดตามข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมจากสื่อวิทยุและ วารสารเอกสารต่าง ๆ ปัญหาการทำงานวิจัยที่ต้องใช้สารเคมีทางการเกษตรจากการจัดอภิปรายกลุ่มนักวิชาการ จำนวน 10 ท่าน ได้ประเด็นปัญหาดังนี้ 1) นักวิชาการไม่มั่นใจในประสิทธิภาพของสารสกัดจาก พืช 2) นักวิชาการมักจะวิจัยงานที่ต้องการรู้ มุ่งเฉพาะทาง เฉพาะสาขาที่ตนเชี่ยวชาญ 3) วิจัยตามหัวข้อที่ผู้บังคับบัญชากำหนด และ 4) ใช้สารพิษทางการเกษตรปกป้องพืชที่ศึกษา เพื่อไม่ให้เป็นอันตรายจากศัตรูพืช สำหรับแนวทางการแก้ไขผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม จากการใช้สารเคมีทางการเกษตรในการทำงานวิจัยของนักวิชาการ จากการอภิปรายกลุ่มนักวิชาการ จำนวน 6 ท่าน ได้สรุปประเด็นปัญหางานวิจัยทางการเกษตร ในอดีตมักมุ่งเน้นไปที่การเพิ่มผล ผลิตของพืชที่ปลูกแต่เพียงอย่างเดียว โดยมิได้คำนึงถึงผลระยะยาวและผลกระทบที่เกิดขึ้น จึงได้เสนอแนวทางการวิจัยควรมุ่งเน้นไปในเรื่องเกษตรยั่งยืน ได้แก่ 1) การพัฒนาพันธุ์พืช ที่ต้านทานต่อแมลงและโรคพืช 2) การเกษตรแบบไร่นาผสมผสาน และ 3) การอารักขาพืชโดยวิธี ผสมผสาน ข้อเสนอแนะที่ได้จากการวิจัยคือ จากการศึกษาครั้งนี้พบว่า 1) นักวิชาการมีความตระหนัก เรื่องผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม จากการใช้สารเคมีทางการเกษตรในระดับสูงแต่ยังพบว่า ในภาพรวมลักษณะพฤติกรรมทั้ง 3 ลักษณะ มีลักษณะพึงประสงค์ปานกลาง และไม่เหมาะสม 2) การฝึก อบรม สัมมนา ดูงานด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อมของนักวิชาการมีค่อนข้างน้อย 3) การถ่ายทอด ความรู้ทางวิชาการด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อมให้ประชาชนมีค่อนข้างน้อยและ 4) การได้รับรู้ ติดตามข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมจากสื่อต่าง ๆ ที่แตกต่างกันมีส่วนกำหนดความตระหนักเรื่องผล กระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมจากการใช้สารเคมีทางการเกษตร ดังนั้นจึงขอเสนอแนะสิ่งที่ได้ จากการศึกษาครั้งนี้ คือ 1) เสนอแนะให้ผู้บริหารระดับผู้บังคับบัญชาส่งเสริมหรือกระตุ้น ให้นักวิชาการนำความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสารเคมีทางการเกษตรที่มีอยู่มาเป็นแนวทางในการ ปฏิบัติให้เหมาะสมดียิ่งขึ้น สนใจ สนับสนุน กระตุ้น เปิดโอกาสให้นักวิชาการได้เข้าร่วมฝึก อบรม สัมมนา ดูงาน และได้มีการถ่ายทอดความรู้ด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม 2) เสนอแนะให้ ผู้บริหาร หน่วยงานวิชาการที่เกี่ยวข้องพัฒนาระบบการเผยแพร่ข่าวสาร และสนับสนุนส่งเสริม การติดตามข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมและการเกษตรแก่นักวิชาการเกษตร และ 3) เสนอแนะให้นักวิชา การเกษตรให้ความสนใจ ตื่นตัวพัฒนาตนเองในการเข้าร่วมฝึกอบรม สัมมนา ดูงาน การถ่ายทอดความ รู้ด้านการเกษตรและด้านสิ่งแวดล้อม และการติดตามข่าวสารด้านการเกษตรและด้านสิ่งแวดล้อม