การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาท กระบวนการ การมีส่วนร่วมของประชาชน ในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ โดยยึดหลักขั้นตอนการมีส่วนร่วม 4 ขั้นตอน คือ การมีส่วนร่วมในการค้นหาปัญหาและสาเหตุ การมีส่วนร่วมในการวางแผนดำเนินงาน การมี ส่วนร่วมในการลงทุนและปฏิบัติ และการมีส่วนร่วมในการติดตามและประเมินผล โดยศึกษาสภาพ เศรษฐกิจ สังคม พัฒนาการใช้ป่าของชาวบ้าน ตลอดจนความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลทั่วไปด้านบุคคล การเข้าถึงทรัพยากร วัฒนธรรม กับการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ ในพื้นที่ป่า อนุรักษ์ อุทยานแห่งชาติแม่โถ ประชากรที่ทำการศึกษา สำหรับข้อมูลเชิงปริมาณได้แก่ หัวหน้าครัวเรือนหรือตัวแทน ครัวเรือนที่ได้จากการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย จาก 4 หมู่บ้านคือ บ้านดอกแดง บ้านอมลอง บ้าน แม่โถหลวง(กะเหรี่ยง) และบ้านแม่โถ(ม้ง) ตำบลบ่อสลี อำเภอฮอด จำนวน 108 คน ด้วยวิธีการ สัมภาษณ์โดยแบบสอบถาม ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้วิธีการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสังเกต อย่างไม่มีส่วนร่วม การประมวลผล ด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์โปรแกรมสำเร็จรูป SPSS นำมาวิเคราะห์ หาค่าทางสถิติ เช่น ค่าร้อยละ ค่าไคสแควร์ เพื่อหาระดับการมีส่วนร่วมและหาความสัมพันธ์ ระหว่างตัวแปร เสนอในรูปตารางประกอบบรรยาย ผลการศึกษาวิจัยพบว่า ด้านโครงสร้างเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ของชุมชนกะเหรี่ยง วิถีการดำรงชีวิตของชาวบ้านต่างก็พึ่งพิงอาศัยซึ่งกันและกัน ทั้งแบบเครือญาติและเพื่อน บ้าน มีความรู้สึกเป็นเผ่าพันธุ์และชุมชนสูง ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางด้านเกษตรกรรมแบบพอยัง ชีพ ยกเว้นชุมชนแม่โถหลวงที่เกษตรกรส่วนมากทำเกษตรกรรมเชิงพาณิช พัฒนาการใช้ป่าของชาวบ้าน เป็นไปแบบเกื้อกูลธรรมชาติบนพื้นฐานความเชื่อวัฒนธรรมดั้งเดิม ส่วนชุมชนบ้านแม่โถ (ม้ง) ซึ่งประกอบด้วยหลายชาติพันธุ์ ความเป็นชุมชนขึ้นอยู่กับชาติพันธุ์ม้ง ซึ่งมีมากถึงร้อยละ 80 ของประชากรทั้งหมด ชาวบ้านส่วนมากมีอาชีพทางด้านเกษตรกรรมเชิงพาณิช โดยปลูกกะหล่ำปลี เป็นพืชหลัก ด้านพัฒนาการใช้ป่าของชาวบ้านในอดีตเป็นไปแบบไม่ระมัดระวัง เคลื่อนย้ายถางป่า ไปเรื่อย ๆ ปัจจุบันไม่สามารถทำได้เนื่องจากข้อจำกัดทางด้านกฎหมาย จึงทำการเกษตรบนพื้นที่ เดิมแบบเข้มข้น บทบาท กระบวนการ การมีส่วนร่วมของชาวบ้านใน 4 ขั้นตอนพบว่า ในภาพรวมแล้วชาวบ้านมี ส่วนร่วมในระดับปานกลาง ส่วนผลการมีส่วนร่วมในแต่ละขั้นตอน ปรากฎผล ดังนี้ ขั้นตอนการค้น หาปัญหาและสาเหตุ ขั้นตอนการวางแผนดำเนินงาน และขั้นตอนการลงทุนและปฏิบัติมีส่วนร่วมใน ระดับปานกลาง ส่วนขั้นตอนการติดตามและประเมินผล ชาวบ้านมีส่วนร่วมในระดับต่ำ ผลการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรอิสระกับการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่า ไม้ พบว่าชาติพันธุ์ สถานภาพทางสังคม การได้รับข้อมูลข่าวสารด้านป่าไม้ จำนวนพื้นที่ถือ ครองเพื่อการเกษตรและการเคยเข้าไปเก็บหาของป่า มีความสัมพันธ์กับการมีส่วนร่วมของชาวบ้าน ในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ แต่อายุ ระดับการศึกษา และการพึ่งพิงป่าของชาวบ้าน ไม่มีความ สัมพันธ์กับการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ การศึกษาวิจัยนี้ มีข้อเสนอแนะให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สนับสนุน ส่งเสริม องค์กร ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ที่มีศักยภาพในการจัดการทรัพยากรป่าไม้ในรูปแบบป่าชุมชน โดยรัฐให้การ สนับสนุนด้านเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร วิชาการและรับรองสิทธิตามกฎหมาย