การค้นคว้าแบบอิสระครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาต่อ และการเข้าสู่ตลาดแรงงานของผู้จบหลักสูตรประถมศึกษาในอำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ปีการศึกษา 2538 กลุ่มตัวอย่างที่ศึกษา ได้แก่ ผู้จบหลักสูตรประถมศึกษาในอำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ประจำปีการศึกษา 2538 จำนวน 254 คน เป็นกลุ่มศึกษาต่อจำนวน 211 คน กลุ่มที่ไม่ศึกษาต่อจำนวน 43 คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ แบบสอบถาม จำนวน 2 ชุด ชุดที่ 1 สำหรับผู้จบ หลักสูตรประถมศึกษาที่ศึกษาต่อ และชุดที่ 2 สำหรับผู้จบหลักสูตรประถมศึกษาที่เข้าสู่ตลาด แรงงาน ผลการศึกษา พบว่า ปัจจัยที่ทำให้ผู้จบหลักสูตรประถมศึกษาตัดสินใจศึกษาต่อ ได้แก่ ผลการเรียนและฐานะทางเศรษฐกิจอยู่ในระดับดี และมีความประสงค์ให้บุตรได้เรียนต่อ พ่อแม่ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการเรียนอย่างสม่ำเสมอ ทั้งที่พ่อแม่มีความรู้ระดับประถมศึกษาและ เป็นเกษตรกร ได้รับการแนะแนวการเรียนจากครูในขณะที่เรียน สำหรับครอบครัวที่ผู้จบการ ศึกษาเรียนต่อส่วนใหญ่ มีบุตร 1-3 คน และคนที่เรียนต่อจะเป็นคนสุดท้อง และได้รับแรงจูงใจ เกี่ยวกับการเรียนต่อจากหนังสือพิมพ์ มีทัศนคติที่เห็นด้วยกับเจตคติของสังคมเกี่ยวกับประโยชน์ ของการเป็นผู้ได้รับการศึกษา สำหรับปัจจัยที่ทำให้ผู้จบหลักสูตรประถมศึกษาตัดสินใจไม่ศึกษาต่อและเข้าสู่ตลาดแรงงาน ได้แก่ผลการเรียนค่อนข้างดี ฐานะทางเศรษฐกิจของครอบครัวอยู่ในระดับดี พ่อแม่มีการศึกษา ในระดับประถมศึกษา แต่เขาต้องการมีรายได้ที่ดีกว่า และความมั่นคงในอาชีพ พ่อแม่มีอิทธิพล ในการตัดสินใจเข้าตู่ตลาดแรงงาน ได้รับแรงจูงใจเกี่ยวกับการทำงานจากละครโทรทัศน์หรือ ภาพยนตร์ มีทัศนคติที่เห็นด้วยกับเจตคติของสังคมเกี่ยวกับความสำเร็จของบุคคลที่มีโอกาส ได้รับการศึกษาน้อย แต่เป็นผู้มีความตั้งใจในการประกอบอาชีพก็สามารถมีฐานะเศรษฐกิจดี และช่วยให้ประเทศเจริญก้าวหน้าได้