จากการศึกษาแนวคิดเรื่องมนุษย์ในทัศนะของท่านพุทธทาสภิกขุนั้น ทำให้ทราบว่าท่านพุทธ ทาสภิกขุมีกระบวนทัศน์พื้นฐานเรื่องสัจจะของธรรมชาติ เมื่อท่านพุทธทาสภิกขุกล่าวถึงธรรม ชาติของมนุษย์ ท่านก็ชี้ไปที่ธาตุ 6 ได้แก่ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตลม ธาตุไฟ อากาสธาตุและ วิญญาณธาตุที่เป็นองค์ประกอบพื้นฐานของมนุษย์ จากการร่วมประกอบกันของธาตุขึ้นเป็นร่างกาย และจิตใจ ก็ปรากฏคุณภาพใหม่ คือ มีความรู้มีความรู้สึกนึกคิดและยังสามารถใช้ความรู้มานึก คิดพัฒนาตนได้ "มนุษย์" ในทัศนะของท่านพุทธทาสภิกขุ หมายถึง สภาวะที่ใช้ความรู้ของตนมา พัฒนาตนได้ทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจเกิดเป็นสภาวะที่เป็นผลจากการพัฒนาคุณภาพใหม่จนสามารถ กำจัดกิเลสได้โดยสิ้นเชิง สารัตถะของมนุษย์ในทรรศนะของท่านพุทธทาส หมายเอาศักยภาพของมนุษย์ที่สามารถจะพัฒนาตน เพื่อความหลุดพ้นโดยความรู้จักกฎแห่งธรรมชาติและความสามารถกำหนดเป้าหมายที่ดีที่สุดให้แก่ ตนเองนั้นคือมนุษย์มีความสามารถในการเรียนรู้ มีการเชื่อมโยงองค์ความรู้เข้าด้วยกัน เพื่อ เข้าใจชีวิต หากบุคคลพัฒนาสารัตถะดังกล่าวด้วยสัมมทิฏฐิ จุดหมายปลายทางของชีวิตก็จะมีความ สะอาด สว่าง สงบ ท่านพุทธทาสภิกขุเห็นว่าด้วยความสามารถรู้ของมนุษย์นี้แหละ ทำให้บุคคลมี ศักยภาพพัฒนาตนเองได้ จุดหมายสูงสุดของความเป็นมนุษย์ที่แท้ คือ ความเข้าใจสภาพชีวิตและสรรสิ่งที่เป็นไป แล้วดำเนินชีวิตโดยความไม่ยึดมั่นถือตัวกู-ของกู ซึ่งโดยสภาพก็เป็นการยกระดับจิตใจให้สูง ขึ้น และท่านพุทธทาสภิกขุเห็นว่าการดำเนินชีวิตแบบนี้ไม่เกินวิสัยของบุคคลธรรมดา เพื่อการพัฒนาความสามารถในการเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับความหมายที่แท้จริงของมนุษย์ ท่านพุทธทาสภิกขุจึงได้เสนอทางที่ถูกต้องและเหมาะสมต่อการพัฒนาดังกล่าว ซึ่งได้แก่มรรคมี องค์แปดของพระพุทธเจ้านั้นเอง แต่ท่านพุทธทาสภิกขุไม่ได้เน้นเรื่องอค์มรรคที่เป็นส่วน ศีลสิกขาและจิตสิกขามากนัก ท่านเน้นองค์มรรคส่วนที่เป็นปัญญาสิกขา คือ สัมมาทิฏฐิ และสัมมา สังกัปปะมากกว่า ด้วยการสร้างสัมมาทิฏฐิและสัมมาสังกัปปะอย่างถูกวิธี มีความเข้าใจกฎธรรมดา และความหมายที่แท้จริงของความเป็นมนุษย์เท่านั้น บุคคลจึงจะดำรงชีวิตอย่างมีความสุขที่แท้ เป็นอิสระจากการยึดมั่นตัวกู-ของกู บรรลุถึงความสะอาด สว่าง สงบ การรู้จักพัฒนาตนโดยการถอนตนความยึดมั่นนี่แหละคือความหมายที่แท้จริงของความเป็น มนุษย์ในทัศนะของท่านพุทธทาสภิกขุ