การค้นคว้าแบบอิสระเรื่อง ตราสารอนุพันธ์กับการพัฒนาตลาดการเงินไทย มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาถึงบทบาทของตราสารอนุพันธ์ต่อการพัฒนาตลาดการเงินไทย การค้นคว้าแบบอิสระนี้มีวิธีการศึกษาในลักษณะเชิงพรรณา (Descriptive) ใช้ข้อมูล ทุติยภูมิทางเศรษฐกิจและการเงินจาก ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ธนาคารแห่งประเทศไทย ข้อมูลจากนายหน้าค้าหลักทรัพย์ บทความในวารสารและหนังสือพิมพ์ และหนังสืออ้างอิงทั้งใน ประเทศและต่างประเทศ ในช่วงระยะเวลาระหว่าง มกราคม 2536 ถึง ตุลาคม 2540 โดยยึดหลักเกณฑ์ จากบทศึกษาเบื้องต้นเกี่ยวกับ Futures และ Options ของสำนักงานวิจัยและพัฒนาตลาดทุนสำนักงาน วิจัยและพัฒนาตลาดทุนสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ขอบเขตของการศึกษาจะศึกษาถึงตราสารอนุพันธ์พื้นฐาน 2 ชนิด คือ ตราสารล่วงหน้า (Futures) และตราสารสิทธิ (Options) ซึ่งเป็นตราสารอนุพันธ์รากฐานของอนุพันธ์อื่น ในการที่จะนำมาใช้ กับการพัฒนาตลาดการเงินไทย ทรัพย์สินพื้นฐาน (Underlying asset) ที่จะนำมาอ้างอิงจะ พิจารณาจาก อัตราดอกเบี้ย, ดัชนีตลาดหลักทรัพย์, อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ นอก จากนี้จะศึกษาอุปสรรคและปัญหาในการจัดให้มีตราสารอนุพันธ์และแนวทางแก้ไข รวมถึงศึกษาผล กระทบจากการนำตราสารอนุพันธ์มาใช้ และแนวทางป้องกัน ผลการศึกษา ตราสารอนุพันธ์กับการพัฒนาตลาดการเงินไทย สามารถสรุปสระสำคัญที่ทำการ ศึกษาได้ 4 ประการ คือ ประการที่หนึ่ง ระหว่างตราสารล่วงหน้าและตราสารสิทธิ ตราสารที่จะนำมาใช้ในการพัฒนา ตลาดการเงินไทยในช่วงแรกของการมีตราสารอนุพันธ์นั้น ควรใช้ตราสารล่วงหน้าก่อนเนื่องจากมี ลักษณะของตราสารมุ่งห้องกันความเสี่ยงมากกว่าตราสารสิทธิที่มุ่งถึงการเก็งกำไรจากเงินทุน จำนวนน้อย หลังจากผู้เกี่ยวข้องเข้าใจถึงตราสารล่วงหน้า เป็นอย่างดีและทราบถึงบทบาทของ ตราสารอนุพันธ์ในตลาดการเงินมากขึ้นจึงนำตราสารสิทธิมาใช้ ประการที่สอง สินทรัพย์พื้นฐานที่มีความเหมาะสมในตลาดการเงินไทยในปัจจุบัน คือ อัตรา ดอกเบี้ยบนตราสารหนี้ระยะสั้นของตั๋วแลกเงินที่รับรองโดยธนาคาร (Bankers Acceptance) และอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศของสกุลเงินดอลลาร์สหรัฐอเมริกาเที่ยบกับเงินบาท ส่วนอัตราดอกเบี้ยบนตราสารหนี้ระยะยาวและดัชนีตลาดหลักทรัพย์ ยังไม่มีความเหมาะสมในตลาด การเงินไทย ประการที่สาม ในการจัดให้มีตราสารอนุพันธ์พบว่ามีอุปสรรคปัญหาและแนวทางแก้ไขที่สำคัญๆ คือ ด้านกฎหมายและระเบียบกฎเกณฑ์ของการซื้อขายตราสารอนุพันธ์ ควรยกร่างกฎหมายขึ้นมาควบ คุมการซื้อขาย เช่น ยกเลิกการห้ามทำ Short-sale ด้านมาตรฐานระบบบัญชีและการชำระเงิน ควร กำหนดมาตราฐานระบบบัญชีให้เป็นแบบเดียวกันและมีการเปิดเผยข้อมูลเพื่อทราบถึงสถานะในการทำ ธุรกรรม ตลอดจนมี Clearing-house เพื่อเป็นตัวกลางในการชำระเงิน จัดให้มีหน่วยงานที่คอย กำกับดูแลให้ความรู้ในการบริหารความเสี่ยงเพื่อรักษาสัดส่วนของกลุ่มป้องกันความเสี่ยง (Hedger) และกลุ่มนักเก็งกำไร (Speculator) ประการสุดท้าย ในการนำตราสารอนุพันธ์มาใช้พบว่ามีผลกระทบและวิธีป้องกันที่สำคัญ ๆ คือ การที่คู่ค้าไม่ปฏิบัติตามสัญญาควรมีการกำหนดวงเงิน (Margin) ในการซื้อขาย การเปลี่ยน แปลงราคาจากภาวะตลาดที่ผันผวน ควรมีการชำระบัญชีโดยปรับราคาตามตลาด (Mark-to-Market) การขาดประสิทธิภาพของระบบควบคุมภายในหรือระบบสารสนเทศ (Information system) ควรนำระบบ คอมพิวเตอร์ฐานข้อมูลมาใช้ ส่วนผลกระทบจากการไม่ปฏิบัติตามสัญญาและไม่สามารถส่งมอบทรัพย์สิน พื้นฐานได้ตามเวลาที่กำหนด ควรจัดให้มีสถาบันทางกฎหมายคอยควบคุมดูแลรายละเอียดในสัญญาและ จัดให้มีหลักประกันที่สามารถเรียกร้องได้