การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาลักษณะส่วนบุคคล ปัจจัยด้านเศรษฐกิจและ สังคมของเกษตรกรชาวเขาเผ่าม้งในหมู่บ้านหนองหอยเก่า เพื่อศึกษาถึงปัจจัยทีมีผลต่อ การยอมรับการปลูกพืชทดแทนฝิ่น และเพื่อศึกษาถึงปัญหาและอุปสรรคของชาวเขาเผ่าม้งในการปลูก พืชทดแทนฝิ่น การเก็บรวบรวมข้อมูลในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ ได้ดำเนินการในพื้นที่ชาวเขาเผ่าม้ง บ้านหนองหอยเก่า ตำบลแม่แรม อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ จำนวนทั้งสิ้น 118 ครัวเรือน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม ข้อมูลที่ได้นำมาวิเคราะห์ผลทางสถิติโดยใช้ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและค่าไคสแควร์ จากผลของการวิจัยพบว่า หัวหน้าครัวเรือนผู้ปลูกพืชทดแทนฝิ่นมีอายุเฉลี่ย 40.06 ปี ร้อยละ 52.5 ไม่ได้เรียนหนังสือ ดังนั้นร้อยละ 54.2 จึงอ่านภาษาไทยไม่ได้เลย ประสบการณ์ จากการปลูกพืชทดแทนฝิ่นส่วนใหญ่มากกว่า 5 ปี รายได้ทั้งหมดของครัวเรือนเฉลี่ย 64,168 บาทต่อปี พื้นที่ถือครองทำการเกษตรเฉลี่ย 3.20 ไร่ การติดต่อกับเจ้าหน้าที่ส่วนใหญ่จะติดต่อ กับเจ้าหน้าที่โครงการหลวง แรงงานในครัวเรือนเฉลี่ย 3.62 คน การได้รับข้อมูลข่าวสาร เกี่ยวกับการเกษตร ได้รับจากเจ้าหน้าที่โครงการหลวงมากที่สุด ความพอใจในราคาของ พืชทดแทนฝิ่นเกษตรกรส่วนใหญ่พอใจน้อย เพราะราคาพืชทดแทนฝิ่นไม่ค่อยแน่นอน เกษตรกร ร้อยละ 45.8 ไม่เคยเข้ารับการฝึกอบรมทางการเกษตร สำหรับสถานภาพตำแหน่งผู้นำ หัวหน้า ครัวเรือนส่วนใหญ่ไม่ได้มีตำแหน่งผุ้นำ (ร้อยละ 89.8) จากการทดสอบสมมติฐนพบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการยอมรับการปลูกพืชทดแทน ฝิ่นของเกษตรกรคือ อายุ ระดับการอ่านภาษาไทย ความพอใจในราคาพืชทดแทนฝิ่น ประสบการณ์ ในการฝึกอบรมด้านการเกษตร และการติดต่อเจ้าหน้าที่ ส่วนปัจจัยอื่นๆ ไม่มีความสัมพันธ์แต่ อย่างใด ปัญหาเกี่ยวกับการปลูกพืชทดแทนฝิ่นที่พบคือ 1) ปัจจัยการผลิต เช่นวัสดุการเกษตร ปุ๋ย สารเคมี มีราคาแพง 2) ปัญหาการตลาด เช่น ราคา การขาย ถึงแม้ว่าจะมีโครงการหลวงคอย รับซื้อและมีพ่อค้าขึ้นไปรับซื้อในหมู่บ้าน แต่โครงการหลวงก็รับซื้อผลผลิตในจำนวนจำกัด ตามแผนการขาย ส่วนพ่อค้าก็จะขึ้นไปซื้อในช่วงที่ราคาของผลผลิตดีเท่านั้น 3) การขาดเงินทุน ในการดำเนินงาน 4) แรงงานในการเกษตรไม่เพียงพอ 5) ขาดน้ำเพื่อใช้ในการเพาะปลูกในช่วง ฤดูแล้ง ข้อเสนอแนะในการวิจัยครั้งนี้ คือ ถ้าโครงการหลวงต้องการที่จะทำให้เกษตรกรยอมรับการ ปลูกพืชทดแทนฝิ่นมากขึ้น เจ้าหน้าที่โครงการหลวงควรจะส่งเสริมกับเกษตรกรที่มีอายุระหว่าง 19-40 ปี ที่อ่านภาษาไทยได้ เคยฝึกอบรมด้านการเกษตร และเคยติดต่อเจ้าหน้าที่ส่งเสริมมาก่อน อนึ่ง ควรมีการฝึกอบรมเกษตรกรและนำเกษตรกรไปทัศนศึกษาดูงานนอกสถานที่ หรือพื้นที่ๆ ประสบความสำเร็จ และควรมีการจัดทำแปลงสาธิตใกล้ๆ หมู่บ้าน เพื่อเกษตรกรจะได้ดูเป็น ตัวอย่างต่อไป