เกษตรกรบนที่สูงได้ใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางพันธุกรรมของพันธุ์ข้าว คัดเลือก พันธุ์ให้สอดคล้องกับระบบการผลิตที่ใช้ปัจจัยการผลิตต่ำในเขตนิเวศน์ต่างๆ บนที่สูง ทำให้ เกิดลักษณะการปรับตัวแบบจำเพาะของประชากรได้ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจำแนกความ หลากหลายทางพันธุกรรมของพันธุ์ข้าวโดยวิเคราะห์รูปแบบไอโซไซม์ และเพื่อประเมิน ผลผลิตของข้าวไร่ในสภาพความอุดมสมบูรณ์ต่างกัน การศึกษาแบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนที่หนึ่งเป็นการจำแนกพันธุ์ข้าวโดยเทคนิค electrophoresis ของข้าวไร่ 68 ตัวอย่าง ร่วมกับพันธุ์ส่งเสริมคือ ข้าว กข6 (UR68) และข้าวหอมมะลิ 105 (UR69) รวมทั้งสิ้น 70 ตัวอย่าง การวิเคราะห์ไอโซไซม์ได้ใช้ใบ และส่วนของลำต้น อายุ 7 วัน และเตรียมเจล (polyacrylamide gel) ตามสูตรดัดแปลงของ Hames และ Rickwood (1981) ทำการย้อมสีเอนไซม์ตามสูตรดัดแปลงของ Vallejos (1983) ส่วนที่สองเป็นการประเมินผลผลิตของข้าวไร่ในสภาพความอุดมสมบูรณ์ต่างกัน โดยใส่ปุ๋ย แอมโมฟอสเกรด 16-20-0 อัตรา 0, 25 และ 50 กก./ไร่ ใช้ระยะปลูก 25 x 25 ซม. จำนวน 1 ต้น/หลุม ใช้พื้นที่ 2 ตารางเมตรต่อหน่วยทดลองย่อย มี 2 ซ้ำ ประเมินผลผลิตจากพื้นที่ 1 ตารางเมตร ทำการทดลองที่สถานีทดลองศูนย์วิจัยเพื่อเพิ่มผลผลิตทางเกษตร ผลการอ่าน zymogram ของข้าว 70 ตัวอย่าง เมื่อย้อมด้วยเอนไซม์ 6 ชนิด พบว่า มี 5 ชนิด คือ esterase (EST), malate dehydrogenase (MDH), leucine aminopeptidase (LAP), glutamate oxaloacetate transaminase (GOT) และ malic enzyme (ME) สามารถแยกพันธุ์ข้าวออกได้เป็น 43 กลุ่มพันธุ์ ส่วน alcohol dehydrogenase (ADH) ไม่แสดง ผลการย้อมสี ผลผลิตเฉลี่ยของตัวอย่างข้าวอยู่ระหว่าง 300-500 กก./ไร่ การวิเคราะห์วาเรียนซ์ได้แสดง ว่าพันธุ์ข้าวไร่ และระดับปุ๋ย มีปฏิสัมพันธ์กัน จากการวิเคราะห์ regression พบว่า การตอบ สนองต่อปุ๋ยของข้าวไร่สามารถแบ่งเป็น 3 กลุ่ม โดยค่าเฉลี่ยแต่ละกลุ่มมากกว่า 400 กก./ไร่ และข้าวไร่พื้นเมืองพันธุ์แกน้อย (UR44) เป็นพันธุ์ที่มีเสถียรภาพสูง