การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรม การดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วย ศึกษาความสัมพันธ์และอิทธิพล ของปัจจัยที่มีต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วยของ แรงงานนอกระบบในหมู่บ้านถวาย อำเภอหางดง จังหวัด เชียงใหม่ โดยพิจารณาปัจจัยลักษณะบุคคล ปัจจัยความเชื่อ ด้านสุขภาพ ปัจจัยความเชื่ออำนาจการควบคุมตนเอง และ ปัจจัยการให้บริการด้านสุขภาพโดยรัฐและศึกษาถึงความเชื่อ สาเหตุของการเกิดโรค ค่านิยม และเครือข่ายทางสังคมที่มี ผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วย ประชากรที่ศึกษา คือ ผู้ที่มีอายุระหว่าง 15-60 ปี อาศัยอยู่ในหมู่บ้านถวาย มีอาชีพหลักทำอุตสาหกรรมหัตถกรรมไม้แกะสลักและเคยเจ็บป่วย ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2538 ถึง 31 มีนาคม 2539 จำนวน 162 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสัมภาษณ์และการ สัมภาษณ์แบบเจาะลึก วิเคราะห์ข้อมูลโดยหาความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ และ การวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ ผลการวิจัยพบว่า 1. พฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วยของแรงงาน นอกระบบส่วนใหญ่เป็นแบบการรักษาด้วยตนเอง รองลงมาคือ ไม่ได้รักษา รักษาแผนปัจจุบัน และรักษาแผนโบราณตามลำดับ 2. ปัจจัยการให้บริการด้านสุขภาพโดยรัฐ ในด้านการ ได้รับบริการตรวจสุขภาพประจำปีและปัจจัยด้านอายุมีความสัมพันธ์ กับพฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วย อย่างมีนัยสำคัญทาง สถิติที่ระดับ .01 และ .05 ตามลำดับ 3. ปัจจัยการให้บริการด้านสุขภาพโดยรัฐ ในด้านการ ได้รับบริการตรวจสุขภาพประจำปีและปัจจัยด้านอายุ ส่งผลต่อ พฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วย อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ .05 เมื่อสร้างเป็นสมการพยากรณ์จะได้ดังนี้ BEHA = 27.5015 (SERV(,2)) + 1.0241 (AGE) + 59.0366 4. ความเชื่อสาเหตุของการเกิดโรค ค่านิยม และ เครือข่ายทางสังคมที่มีผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บ ป่วย พบว่า4.1 แรงงานนอกระบบเพศชายส่วนใหญ่จะเชื่อว่า การเจ็บป่วยเกี่ยวกับโรคระบบทางเดินหายใจปวดศีรษะ วิงเวียน มึนงง ความจำเสื่อม ลืมง่าย มีสาเหตุมาจากภูมิต้านทานของ ร่างกายต่ำ มีพฤติกรรมการดูแลตนเองโดยการกินอาหารให้มาก นอนให้เพียงพอ ส่วนเพศหญิง จะเชื่อว่าการเจ็บป่วยดังกล่าว เกิดจากการทำงาน และมีพฤติกรรมการดูแลตนเองโดยการรักษา แผนปัจจุบันการเจ็บป่วยที่แรงงานนอกระบบส่วนใหญ่ เชื่อว่ามี สาเหตุเกี่ยวข้องกับงาน ได้แก่ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ปวดท้อง โรคเกี่ยวกับผิวหนัง ความเครียด อุบัติเหตุและโรคเกี่ยวกับตา พฤติกรรมการดูแลตนเองมีทั้งการรักษาด้วยตนเอง และการรักษา แผนปัจจุบัน ส่วนอาการเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย แรงงานนอกระบบ ส่วนใหญ่เชื่อว่าไม่มีสาเหตุเกี่ยวข้องกับงานจึงไม่ได้ดูแลรักษา4.2 เมื่อเกิดการเจ็บป่วย แรงงานนอกระบบส่วนใหญ่ นิยมไปรักษาที่คลีนิคในตัวอำเภอ รองลงมาคือซื้อยาจากร้านค้า ในหมู่บ้านมาใช้เอง4.3 พฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วยในแต่ละครั้ง ส่วนใหญ่แรงงานนอกระบบจะตัดสินใจเอง โดยอาศัยประสบการณ์ ในการรักษาที่ผ่านมา พบว่าญาติพี่น้อง เพื่อน หรือเพื่อนบ้าน ไม่มีผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วยแต่พบว่าเพื่อน ในที่ทำงานมีผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วย